8. Ethiek

Levenskunstenaar (Kunst, Friedrich Nietzsche, 'Leraar en Leerling', Managementstijl)

Socrates toont zich met zijn dialogen een evenwichtskunstenaar. Socrates is leraar noch meester. De Socratische dialoog biedt een houvast om door het stellen van de juiste vragen dichter bij de waarheid, een synthese, een oplossing te komen. Maar de kernvraag blijft of degene die het goede kent het vervolgens ook doet?
De leuze Ken u zelf, Γνωθι σεαυτον (Gnoothi seauton), leek zijn leidmotief bij de benadering van kennis over de werkelijkheid. Hoe kan iemand iets kennen, als hij zichzelf niet kent? Wie kent er dan? En wat is de waarde van zulke ongegronde kennis? Hij leek vooral zelf op zoek naar die ultieme kennis van het diepste zelf, waarzonder men niets echt kent. En als men dat kent, dan weet men tenminste wie er niets kent, en kan vandaaruit reële kennis worden opgediept.

The opening chapter of the Institutes is perhaps the best known, in which Calvin presents the basic plan of the book. There are two general subjects to be examined: the creator and his creatures.

Met zijn opmerking ‘Ik ben geen trainer. Ik ben een raadgever van de trainers, wat een heel andere functie is.’ brengt Peter Sloterdijk de relatie tussen ‘Leraar en Leerling’ in beeld.

Peter Sloterdijk Weisheit.

Sjoerd van Tuinen Binnenstebuiten denken:
De Duitse filosoof Peter Sloterdijk (1947) is in Nederland vooral bekend geworden door het internationale schandaal dat volgde op zijn provocerende lezing Regels voor het mensenpark in 1999. Veel eerder al deed hij als vlijmscherp tijdsdiagnosticus in wijde kring veel stof opwaaien met de Kritiek van de cynische rede. Zijn status onder filosofen is echter omstreden.
Sommigen zien in Sloterdijk de opvolger van Jürgen Habermas als Duitslands maatgevende filosoof; anderen doen hem af als charlatan of pseudo-mysticus. Zijn teksten vergen zeer ondogmatische lezers die bereid zijn het onderscheid tussen vorm en inhoud dynamisch te hanteren en zich verregaand te laten meeslepen door een welhaast onvergelijkbaar discours dat laveert tussen wijsbegeerte en literatuur, psychoanalyse en politiek, mythologie en wetenschap, fijnzinnige abstracties en banale grappen. Het oeuvre van Sloterdijk wordt gekenmerkt door de voortdurende poging een kritisch denken te ontwikkelen dat erin slaagt de mankementen van het Duitse links-intellectuele discours te overwinnen. Recentelijk heeft hij een antropologie ontwikkeld, die vooral tot uitdrukking komt in zijn op Heidegger geïnspireerde 'mediale poëzie van de existentie' in de Sferen-trilogie. Actuele ontwikkelingen als individualisering, globalisering en virtualisering worden daar op hoogst originele wijze in verband gebracht met klassieke filosofische en psychoanalytische thema's als kunst, techniek, metafysica, politiek en identiteit. Deze inleiding biedt het eerste samenhangende overzicht van het omvangrijke en veelomvattende oeuvre van Sloterdijk, waarvan diens dionysisch of vitalistisch materialisme de gemeenschappelijke noemer vormt. Sloterdijk staat daarmee in de wijsgerige traditie die teruggaat op Spinoza en Nietzsche en die in 'het denken van het buiten' van de Franse nietzscheanen Foucault en Deleuze een belangrijke impuls heeft gekregen. 'Binnenstebuiten denken' verwijst naar het posthumanistische perspectief, van waaruit Sloterdijk beschrijft hoe mensen afhankelijk zijn van binnenwerelden, die echter in toenemende mate aan veranderingen van buitenaf onderhevig zijn.

Rense Nieuwenhuis: De fysische vraagstelling laat Sloterdijk echter onbeantwoord: waarom spat een zeepbel uit elkaar op het moment dat hij dat doet? In overeenstemming met Sloterdijk ontspruiten zich in mijn natuurkundig ongeschoolde brein een aantal hypothesen. Is het de invloed van de buitenwereld, oftewel verdampt het water totdat de bel knapt, of zijn het vervuilingen (stof) die dat bewerkstelligen? Is het een deel van het water dat door de zwaartekracht naar beneden zakt en als een druppel onder aan de bel gaat hangen, en zorgt daarmee de afscheiding zelf voor de tenondergang? Ook is het denkbaar dat het juist de binnenwereld is die het verval initieert: in dat geval zou de lucht in de bel elementen van de zeep oplossen, waardoor er een osmotisch proces op gang komt: de bel komt onder druk te staan en spat, wederom, uit elkaar.

De kredietcrisis toont een ding de risicospreiding(beheersing) is volledig (vol en ledig/leeg). De cultuurfilosoof Peter Sloterdijk hanteert in zijn boek Sferen voortdurend het oxymoron. Een oxymoron is een speciaal geval van de paradox: daar is wel een zekere tegenspraak aanwezig, maar bij nadere beschouwing lost die tegenspraak zich op. Bij de oxymoron blijft de spanning van het betekenisverschil echter in stand.
De éne werkelijheid biedt een referentiekader aan de boeken van Peter Sloterdijk.

Ad Verbrugge is een leerling van Ludwig Heyde.

Het primaire proces in het onderwijs draait om de relatie ‘Leraar en Leerling’, de overdracht van inhoudelijke kennis. Door de schaalvergroting en de daarmee samenhangende bureaucratie in het onderwijs is deze relatie aardig onder druk komen te staan. In bureaucratische geleide organisaties staat veelal niet de klant, de leerling waar het feitelijk om moet draaien, maar het bouwen van eigen koninkrijkjes centraal. Het is een utopie te geloven dat door schaalvergroting de effectiviteit en efficiency in een dergelijke organisatie toeneemt. Het tegendeel is eerder het geval. De zogenaamde marktwerking is aan de neerwaartse spiraal, die de afgelopen decennia in het onderwijs naar voren is gekomen debet.

Van der Hoeven (Volkskrant 28 oktober 2009): Ik maak me zorgen over het korte termijn winstbejag dat hier en daar overheerst. Een gebrek aan ethisch en moreel handelen is mede oorzaak geweest van de economische crisis.
Haar opmerkingen zijn de werkgevers Bernard Wientjes, Loek Hermans en Albert Jan Maat in het verkeerde keelgat geschoten.
Van der Hoeven gaat met de onderwijswereld overleggen over cursussen ethiek bij managementopleidingen (Volkskrant 30 oktober 2009).
Door haar vrijwel kritiekloze en kleurloze politieke opstelling etaleert Van der Hoeven zich op ethisch terrein als een lege huls. Dit in tegenstelling tot wat je van een CDA politicus in het kader van het rentmeesterschap zou mogen verwachten. Of met andere woorden wat is precies de toegevoegde waarde van deze minister? Verdient Maria van der Hoeven het voordeel van de twijfel of moet Van der Hoeven zelf voor haar falende overheidsbeleid verantwoordelijkheid nemen? Inmiddels is bekend dat ze de eer aan zichzelf houdt.

Door Nout Wellink c.s. wordt van de hindsigt-bias (ik-wist-het-aldoor-al-afwijking) gesproken (Roel Janssen boek Wellink aan het woord, recensie in de Volkskrant 9 juli 2011). Men spreekt ervan wanneer mensen met de kennis van nu een voorval uit het verleden achteraf voorspelbaar en evident vinden.

Nout Wellink: ‘We dachten allemaal in hetzelfde stramien en handelden daarom procyclisch. Hier raak je aan een diepe karakteristiek van de mens . Kuddegedrag zit in de menselijke natuur.’

Heijerman, Jacobs, Korthals & Wouters boek Praktische filosofie (p. 126):
Nietzsche’s aanklacht tegen de moderne westerse cultuur geldt het soort mens dat deze cultuur heeft voortgebracht en nog steeds produceert: het kuddedier, de massamens.

Kuddegedrag heeft op groupthink betrekking.

Het gaat er dus om, net zoals eerder Jared Diamond heeft betoogd, een manier te vinden om mensenmassa’s in bedwang te houden. Volgens Jared Diamond zijn daarvoor de religies uitgevonden. In organisaties draait het primair om hoe kunnen we de kwaliteit van de besluiten verbeteren. Er dient wel degelijk met de keerzijde van de evolutietheorie rekening te worden gehouden dat er van doelgerichtheid, entelechie in de natuur sprake is.

Jared Diamond, Wees zuinig op de polder (Volkskrant 12 juni 2004):
Er zijn twee scenario’s voor de komende vijftig jaar: een prachtig scenario dat we kiezen of een minder prettig (doemscenario) dat we niet kiezen. Of de Haïti’s, Rwanda’s, Iraks en Afghanistans vermeerderen zich, we kappen de laatste bossen, pompen de laatste olie op en gaan ten onder in oorlog en terrorisme, of we erkennen de problemen en doen er wat aan. De Eerste Wereld moet zijn ecologische impact matigen. Dat kan op twee manieren: minder bevolkingsgroei, en dat lukt al aardig. En minder consumptie. Er is vis en hout genoeg, als we het beter managen. Onmogelijk? Misschien. Maar doorgaan is geen optie. Daarom zeg ik: de toekomst wordt bepaald door de keuzes die we maken.
De balanceerdraad zien als een verbinding een brug, naar een betere toekomst op korte en langere termijn. Er is innerlijke moed voor nodig om over de draad te lopen. Het gevoel zegt dat we ons evenwicht kunnen verliezen, dat we kunnen vallen en ons gezicht kunnen verliezen. We worden angstig. De gedachte dat we kunnen vallen krijgt de overhand, gaat overheersen. De hindernis vermijden is kiezen voor de gemakkelijkste weg, niets doen. Alleen door onze denkgewoonten door ons voelen te laten beïnvloeden kunnen we een hoopvollere toekomst creëren, we hebben het zelf in handen. Door te ontspannen en rustig na te denken over wat ons aan de overkant wacht is het wel mogelijk de hindernis van de balanceerdraad te nemen. Voor het nemen van een innerlijke hindernis moeten we vaak eerst door een muur breken. Het spontane, argeloze kind in ons wakker schudden.

Ilya Prigogine heeft het vraagstuk al gesignaleerd waar bestuurders mee te maken krijgen:
'Het belangrijkste is dat we de strikte scheiding tussen twee culturen kunnen overstijgen. De geschiedenis van de westerse filosofie is een ongelukkige geschiedenis die alleen maar tot dualisme of monisme heeft geleid. In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen. Dat is wel een heel raar beeld. Het past perfect bij de eeuwenoude retoriek die wil dat de menselijke geschiedenis contingent en de natuurlijke gedetermineerd is. Hoe kan dit gecombineerd worden? Wij handelen in de natuur. Als wij contingent zijn, is de natuur het dus ook, want wij zijn een deel van de natuur.'

Henk Procee haalt in zijn boek Intellectuele passies tot slot Ladislav Hejdaneck aan:
‘Bij hem was waarheid niet zozeer de overeenstemming van een uitspraak met de werkelijkheid als wel iets anders, een lonkend perspectief. En daar werd me duidelijk dat intellectuele passies meer te maken hebben met een poging om in de waarheid te leven dan met het in de greep krijgen van de waarheid. Hij legde de diepere betekenis van het begrip ‘in de waarheid leven’ uit. Het westerse perspectief werd door hem radicaal op z’n kop gezet.
Immers, zo zei hij, de waarheid is er en ik mag erin leven. Ik ben er geen product van, ik ben er product van. Mijn optreden is niet zo belangrijk voor de waarheid, zij is belangrijk voor mij.'

Met hun filosofische invalshoek leggen zowel Prigogine als Procee een link tussen het Westerse en Oosterse denken, tussen Darwin èn God (Trouw, 8 december 2008). Het boek van Procee lijkt voort te borduren - zonder dat hij dit misschien zelf direct beseft - op de oude wijsheidsschool van Pythagoras.

Het principe van emanationisme – dat in de getallenleer van Pythagoras tot uitdrukking wordt gebracht – vindt ook in het Westen toepassing. Bijvoorbeeld op het snijvlak tussen cultuurwetenschappen en sociologie wordt een derde discipline cultuursociologie gecreëerd. Een ander voorbeeld is evolutiepsychologie tussen evolutie en psychologie. Deze derde discipline zal ongetwijfeld op de verbijzondering van de twee oorspronkelijke vakgebieden zijn weerslag hebben. Door alleen beide complementaire kanten - these + antithese = synthese - de ‘natuurwetenschappen + geesteswetenschappen’ van de éne werkelijkheid te belichten komt de theorie van alles een stapje verder.
In zijn overzicht (p. 56/57) somt Procee de innovatieve, interdisciplinaire grenswetenschappers Plato (leerling van Socrates en leraar van Aristoteles; stichter van de Atheense Academie, het eerste instituut voor hoger onderwijs in het westen), Kant (zijn invloed op de terreinen van filosofie, ethiek, theologie, strafrecht, volkenrecht en esthetiek werkt door tot op van vandaag en is nog actueel), Hegel (streefde naar de ontwikkeling van één totaal-concept waarin hij wetenschap, esthetica, godsdienst en filosofie wilde verenigen), Gadamer (onderzoek naar de aard van de geesteswetenschappen en het onderscheid met de natuurwetenschappen), Husserl (studeerde in Leipzig filosofie, wiskunde en natuurkunde) James (filosoof en psycholoog) en Wittgestein op. In zijn boek (p. 23) verwijst hij naar het onkenbare noumena, daarvan zegt Kant kunnen we geen weet hebben.

Umberto Eco heeft het op de wereld van Hermes Trismegistos gebaseerde boek ‘De slinger van Faucoult’ geschreven.
Het boek Wittgenstein van Etienne Kuypers geeft een interessante toelichting op de ‘Slinger van Faucoult’.
130: Om bij te dragen aan het persoonswordingsproces moet opvoeding een appèl tot authenticiteit zijn, een bewustmaken op individuele verantwoordelijkheden om zelf het bestaan in vrijheid zin te geven. Doordat in de dialectiek der leefwerelden van leraar en leerling een gezamenlijke verantwoordelijkheid ontstaat, kan het actuele gezamenlijke leven als zinvol worden ervaren om de toekomst open tegemoet te treden.

Moritz Schlick was een Duits filosoof, oprichter van de Wiener Kreis en zodanig grondlegger van het logisch positivisme. Schlick werd beïnvloed door Ludwig Wittgenstein en Rudolf Carnap.

Een slinger van Foucault is een zeer groot uitgevoerde slinger, genoemd naar de Franse fysicus Léon Foucault. Doordat het vlak waarin de slinger beweegt dezelfde stand in de ruimte behoudt, kan hij gebruikt worden om de draaiing van de aarde aan te tonen.

In zijn denken heeft Foucault met name invloed ondergaan van de (Franse) Linguistic Turn (de term is van de logisch positivistische filosoof Gustav Bergmann) zoals die tot stand gebracht zou zijn door respectievelijk Nietzsche, Freud en Ferdinand de Saussure. Deze houdt een verschuiving in van een bewustzijnsfilosofisch paradigma (Descartes) naar een taalfilosofisch paradigma (De Saussure). Hierin speelt vertooganalyse (discours) een determinerende rol. Het is niet het zelfbewustzijn of het cogito die het kennen constitueert, maar de taal die het zelfbewustzijn constitueert. Ook Kant en Hegel spelen hierin een rol, met name in de jaren ’60. Pas in de laatste dagen van zijn leven sprak Foucault zich uit over de invloed van Heidegger op zijn werk.

Wim de Lobel, boek De Eeuwige Generatie (p. 43): Heidegger verwijst naar een aantekening van Nietzsche, die hij na zijn Zarathustra heeft gemaakt (±1885), naar aanleiding en ter definiëring van het zijn van het wordingsproces. Heidegger citeert: “Aan het worden (wording) het karakter van het zijn te geven – dat is de hoogste wil tot macht.” Verder zegt Heidegger: “Het zijn, dat Nietzsche hier denkt, is de eeuwige wederkeer van hetzelfde.”

H.W. von der Dunk 'Aanvaard Haags vonnis Srebrenica' (Volkskrant 12 juli 2011)
Maar los van deze complicaties: het zou de Nederlandse staat sieren als hij nu al deze kwesties opzij veegt en met een royaal gebaar erkent dat er een algemene hogere rechtvaardigheid bestaat achter alle wetsartikelen, waar eventuele politieke of juridische overwegingen voor kunnen wijken. Zo een gebaar levert ook internationaal uiteindelijk de beste papieren op en die kan Nederland beter dan ooit gebruiken.

Maar eerder heeft Hans Christian Andersen het thema al in zijn het sprookje De nieuwe kleren van de keizer vertolkt.
"Maar hij heeft niets aan!" zei een klein kind.
"Ach heer, de waarheid moet je uit een kindermond horen," zei de vader en de één fluisterde tegen de ander wat het kind zei.
"Hij heeft niets aan," zegt een klein kind, "hij heeft niets aan!"
"Maar hij heeft helemaal niets aan," riep tenslotte het hele volk. En de keizer kromp inéén, want hij vond dat ze gelijk hadden, maar hij dacht: "Ik moet het maar tot het eind volhouden." En de kamerheren liepen de sleep te dragen die er helemaal niet was.

Het is zeker niet gemakkelijk om mensen bij de les te houden, maar door beide kanten van de medaille – 'Geestkunde en Natuurkunde' – bij het oplossen van complexe vraagstukken te betrekken ontstaat een completer zicht op de werkelijkheid. Door een verkeerd model te gebruiken kom je zeker niet tot een goede oplossing. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de visie die Beter Onderwijs Nederland uitdraagt.

Veel mensen denken dat de vrije markt een objectief proces is dat niemand heeft bedacht en uitgevoerd. Niemand lijkt verantwoordelijk te zijn voor de ideologie en de utopie erachter. Er zou geen ‘kapitalistisch manifest’ bestaan. Hans Achterhuis laat zien dat een dergelijk manifest wel degelijk bestaat. Dat is de fascinerende roman Atlas Shrugged (1957), geschreven door een in Amerika zeer invloedrijke filosofe van wie wij in Europa de naam nauwelijks kennen: Ayn Rand. Atlas Shrugged geldt in de VS na de Bijbel als het belangrijkste boek van de afgelopen eeuw. De paranoia van de marktfundamentalisten in het Westen kunnen met die van moslimfundamentalisten in het Oosten worden vergeleken. Fundamentalisme is op haar beurt een reactie op het secularisme. Het manifest van het egoïsme van Ayn Rand is de wereld van de ‘carrot and stick’ van Hans van Baalen. Het is de wereld van de Lof der zotheid van Erasmus en zoals George Orwell in zijn boek 1984 heeft vertolkt.

Mensen obsessief stimuleren door alleen een worst ('carrot and stick') voor te houden leidt uiteindelijk tot een grote eenheidsworst. Het is nog niet zo lang geleden dat nonnen alleen voor hun zielenheil in de gezondheidszorg werkten. Klanten die zich geen dure aanvullende verzekeringen kunnen veroorloven dreigen op termijn juist overgeleverd te worden aan een communistische zorgwinkel die uiteindelijk alleen eenheidsworst in de aanbieding heeft.

Martha Nussbaum Creating Capabilities - The Human Development Approach (Volkskrant 9 juli 2011)
Nussbaum legt de nadruk op het optimaal benutten van de mogelijkheden van landen en hun bevolking. Het verbeteren van de kwaliteit van leven van alle burgers zou het doel van overheden moeten zijn, uit ethisch oogpunt maar ook omdat op die manier de sterkste samenlevingen en economieёn worden opgebouwd.
De twee pilaren van deze benadering zijn vrijheid voor de individuele burgers en een democratische en verantwoordelijke overheid die de ruimte schept waarin de burgers zich kunnen ontplooien en daarmee de economie en samenleving tot bloei brengen.

We zijn allemaal min of meer met de ’fundamentele attributiefout’ behept. Deze houdt in dat als het goed gaat, we denken dat we het aan onszelf te danken hebben. Maar als het slecht met ons gaat, dan wijten we het aan onze omgeving. Hoe worden we door onze omgeving beïnvloedt?
Als mensen gedrag van de ander als negatief ervaren, zijn ze geneigd dat negatieve gedrag toe te schrijven aan diens persoonlijkheid. Het wonderlijke is echter dat we positief gedrag van anderen toeschrijven aan omstandigheden. En om het nog wat erger te maken: bij onszelf doen we precies het omgekeerde! Eigen negatief gedrag schrijven we toe aan de omstandigheden, eigen positief gedrag schrijven we toe aan onze persoonlijkheid. We noemen dat verschijnsel de fundamentele attributiefout. Gedrag wordt bepaald door iemands eigenschappen, zo denken we. Over het algemeen is dat echter onjuist. Het meeste gedrag dat we vertonen wordt veroorzaakt door simpele omstandigheden.

Bram Janssens 2. Ontwikkelingen in het natuurwetenschappelijk wereldbeeld, 2.1 het holografisch model.
Karl Pribram, een Amerikaanse neurochirurg van de universiteit Stanford, die de klassieker 'Languages of the Brain' heeft geschreven, beweert1 dat de hersenen wel eens als een hologram zouden kunnen werken en op die manier toegang hebben tot een groter of hoger geheel, een veld of 'holistisch frequentiegebied' dat grenzen van tijd en ruimte overschrijdt. Dit gebied kan volgens hem overeenkomen met het transcendente gebied van de eenheid-in-verscheidenheid, dat door verscheidene mystici en wijzen is beschreven en ervaren. De Engelse natuurkundige David Bohm was door onderzoekingen in het subatomaire gebied tot de conclusie gekomen dat fysische entiteiten, die in tijd en ruimte gescheiden lijken, in feite op een fundamentele manier met elkaar verbonden zijn. Er bestaat volgens hem naast de expliciete, manifeste werkelijkheid een 'ingevouwen' impliciet gebied, dat op zich één onverdeeld geheel is en dat voortdurend aan ieder expliciet deel ter beschikking staat. Het universum zou een reusachtig hologram zijn.

S'RÎMAD BHÂGAVATAM Hoofdstuk 1: Vragen van de Wijzen
Waarom zou men andere verhalen nodig hebben als men hierin het prachtige verhaal aantreft van de Fortuinlijke, zoals dat werd samengesteld door de grote wijze (Vyâsadeva) en dat, met de hulp van de vromen die volijverig van dienst zijn, terstond de Heer in het hart vestigt. (3) Het is de gerijpte vrucht van de wensboom van de Vedische literatuur die vloeiend van de lippen van S'ukadeva [de zoon van Vyâsadeva] zich manifesteerde als zoete nectar die volmaakt is in ieder opzicht. O jullie die zo bedreven en gewetensvol verrukt zijn over de toewijding, geniet toch altijd de veilige haven van het S'rîmad Bhâgavatam!

Een manier om belangentegenstellingen te verkleinen is in de Stoa, de zuilengalerij van Athene, met de oer-stoïzijn Zeno van Citium ontstaan.
De Stoïcijn streeft naar een goede verstandhouding met de evenmens, in wie ook de Logos, de oerkracht van het universum, leeft, hij verwerpt alle geweld, tegen zowel mens, als dier, als natuur. Hij voelt zich, als wereldburger (kosmo-politès), verheven boven alle grenzen van ras, geslacht, nationaliteit, stand, geaardheid, enzovoort.

Maarten van Buuren en Joep Dohmen over schrijvers en denkers
Waarom zou niet iedereen een kunstwerk van zijn leven kunnen maken? Waarom is die lamp, dit huis wel een kunstwerk en mijn leven niet?’ Dit zijn de woorden van de Franse filosoof Michel Foucault, waarin wij ons 25 jaar later steeds meer herkennen, nu de grote idealen en utopieën zijn verbleekt. Foucaults ideeën sluiten aan bij een cultuur van levenskunst die algemeen aanvaard was in de klassieke oudheid.

Denkers en schrijvers van de klassieke oudheid tot nu verschillen echter van mening over de invulling daarvan. Sommigen van hen presenteren een krachtige en optimistische levensvisie en geloven in de maakbaarheid, anderen zijn sceptisch en terughoudend, soms op het sombere af. In tien lezingen bespreken Joep Dohmen (hoogleraar Wijsgerige en Praktische Ethiek aan de Universiteit voor Humanistiek) en Maarten van Buuren (hoogleraar Moderne Letterkunde, UU) om en om beroemde denkers en schrijvers.

Maarten van Buuren zal zich richten op de donkere, pessimistische geesten en Joep Dohmen op de lichte, meer optimistisch gestemde denkers. Van Buuren bespreekt romans waarin de personages zich gesteld zien voor zulke grote levensvragen dat geen geloof of theorie ze had kunnen voorbereiden. Ze moeten zelf hun levenshouding bepalen en troost en richting vinden. Joep Dohmen gaat aan de hand van grote filosofen in op het klassieke idee dat ieder tijdens zijn leven zijn eigen praktische wijsheid opdoet.

Oog in oog met het leven en de dood, liefde en pijn, met de schrijvers en denkers, het publiek en elkaar. Pasklare antwoorden bestaan niet. Discussie is essentieel om er achter te komen wat literatuur en filosofie te bieden hebben voor onze eigen levensweg.

Filosofen over de praktijk van het goede leven
De kunst van het leven is niet in formules te vatten die je maar één keer hoeft te horen. Levenskunst is praktisch en vraagt om aandacht, opmerkzaamheid en handelen, niet om regeltjes en voorschriften. Oefenen is de rode draad. Dat zal ook blijken uit de lezingen in dit programma.

Zodra we het over levenskunst hebben, dreigen er twee valkuilen. Het is makkelijk om terug te grijpen op voorgeschreven leefregels of boeken als Verander je leven in tien stappen. Alsof het geheim van een succesvol leven zich een-twee-drie laat ontrafelen. De andere valkuil is zweverigheid. Voor de wetenschappers die aan het woord komen in dit programma, staat voorop dat ideeën niet alleen mooi moeten zijn, maar ook toepasbaar in het dagelijks leven. Thuis, op het werk en in vriendschappen met anderen. Ze streven naar een denkwijze die consequent en doordacht is. Voor het goede leven zijn geen wetten, maar dat betekent niet dat er niets over te zeggen is.

In de lezingen overstijgen de sprekers periodes en stromingen en laten ze constanten zien in het denken over het goede leven, en de verschillende gedaanten die dit aanneemt. Van de oosterse wijsheid en de klassieke oudheid tot moderne levensverhalen. Van de vraag hoe je omgaat met emoties, tot je plaats in de wereld en je relatie met anderen. Levenskunst is hard werken, maar oefening baart kunst.

Het is bekend dat Pim van Lommel in zijn boek Eindeloos Bewustzijn – Wetenschappelijke visie op bijna-dood ervaring - Hoofdstuk 15 Er is niets nieuws onder de zon - het thema ziel (psyche) al uitwerkt. Maar in dit rapport wordt het thema vanuit een bedrijfskundige invalshoek, in het bijzonder op basis van organisatiecultuur, besluitvormingsprocessen en artificial intelligence benaderd.

Daniel Ofman beoogt met zijn boek ‘Bezieling en Kwaliteit in Organisaties' aan de zelfkennis van managers een nuttige bijdrage te leveren. Om de complexe werkelijkheid te verklaren is aanvankelijk het kernkwadrant van Ofman gebruikt. Het kernkwadrant toont de wisselwerking tussen twee polen, het brengt één dyade in beeld. Kwadranten kunnen worden gebruikt om de essentie van ons bestaan, de complementariteit tussen volmaaktheid en onvolmaaktheid (positieve en negatieve as), het principe van het vrouwelijke en het mannelijke, van het begin tot het einde, alfa en omega, de zwaartekracht van aantrekken en afstoten weer te geven.

De filosofie achter boeken van organisatieadviseur Daniel Ofman en managementgoeroe Manfred Kets de Vries is dat als je greep krijgt op je eigen capaciteiten en tekortkomingen, je ook greep weet te krijgen op je organisatie. Er achter komen wie je bent, daar draait het om.

Daniel Ofman legt in zijn boek de nadruk op de kernkwaliteiten van de manager. Ken Wilber belicht met name het collectieve aspect.

Het gaat er niet om de complexiteit van organisaties te vergroten, maar om ze te verkleinen.
Het is nuttig meer bewust te worden van de achtergronden van noodzakelijke lange termijn veranderingen en niet alleen ad hoc korte termijn vraagstukken op te lossen. De begripsverwarring ontstaat hoofdzakelijk doordat we ons met halve waarheden bezig houden. Binnen de traditionele hiërarchische structuren zijn de huidige complexe vraagstukken niet meer op te lossen. In plaats van dat we de systemen steeds complexer en ondoorzichtiger - Too big to fail - maken moeten we terug naar wat al in 1973 door de econoom E.F. Schumacher: in zijn boek Small Is Beautiful, het spreiden van risico's is aangegeven.

'Lidstaten EU moeten soeverein blijven' Marcel van Hamersveld (Volkskrant 8 juli 2011)
Is dat de kant die we op willen in Europa? Die van een nieuwe dictatuur? Dan is het hoog tijd de feiten onder ogen te zien en ons te realiseren dat de oplossing niet ligt in meer, maar juist in minder Brussel, in minder bureaucratie en niet in meer bevoegdheden afstaan. Om de vrijheid in Europa voor de komende generaties veilig te stellen, is het hoogst noodzakelijk de soevereiniteit van natiestaten niet alleen te handhaven, maar ook te versterken. Hoog tijd daarom dat Europese burgers - en niet alleen de Griekse - hun stem laten horen en gehoord worden. Economische samenwerking, ja graag. De vorming van een VSE, nee, dank u beleefd.

'Soevereine staat volkomen uit de tijd' Pepijn Corduwener (Volkskrant 12 juli 2011)
Staatssoevereiniteit is niet meer te verdedigen, het verlies ervan is de andere kant van de medaille van globalisering en daarmee van economische groei. Staten kunnen anno 2011 dus niet meer soeverein zijn, en de relatie tussen democratie en staatssoevereiniteit moet daardoor inderdaad opnieuw worden gedefinieerd. Een zekere opkomst van een Europese dictatuur betekent dit echter, gelukkig, niet.

Marcel van Hamersveld en Pepijn Corduwener verwoorden twee standpunten die haaks op elkaar staan. Het gaat er primair om de systemen minder complex, dus minder bureaucratisch en juist transparanter te maken.

Na het lezen van het artikel Autisme wereldreligies moet doorbroken in de Volkskrant van 18 oktober 2003 is met het verzamelen van informatie voor het rapport ‘E i V’ daadwerkelijk een begin gemaakt.

Het gaat er om, zoals boven door Jared Diamond aangehaald, een manier te vinden om mensenmassa’s in bedwang te houden. Essentieel hierbij is het klassieke onderscheid tussen plichtmatig handelen in gehechtheid, pravritti dharma; en plichtmatig handelen in onthechting, nivritti dharma (zie 3.32: 2-5 & 43-36, 4.4: 20 en 11.10: 4). Onthechting leidt tot de zelfbeheersing die werkelijke vrede brengt en gehechtheid is een hopeloze poging elkaar te beheersen, leidt tot conflicten en oorlogen.

De 4e dimensie scheidt verleden en toekomst, de ruimte-tijd spiegelsymmetrie. De complementariteit brengt de verbinding tussen verleden en toekomst tot uitdrukking. De verborgen 5e dimensie (spiegelneuron) de scheidslijn ('Membraan') tussen de micro- en de macrokosmos is op een hoger aggregatieniveau (superspiegelneuron) kandidaat voor de verborgen 8e ('cyclisch universum'), die een ommekeer mogelijk maakt. In de snaartheorie zijn energie en tijd twee complementaire grootheden.

Het is de ziel (tussennatuur), de schakel tussen 'Geest en Lichaam', die 'Bewust of Onbewust' voor 'Balans of Onbalans', 'Evolutie en Involutie' ('Evolutie of Devolutie') zorgdraagt.

Zowel Klaas van Egmond in zijn boek Een vorm van beschaving (p. 55) als Gerrit Teule in het boek Wat Darwin niet kon weten (p. 133) maken van i (wortel -1), de imaginaire 5e dimensie 'Weltstoff' (Materie-bewustzijn) gebruik.

Teilhard zegt dat de ganse kosmos niet opgebouwd is uit materie, maar uit wat hij noemt: 'Weltstoff'. Wat is nu het verschil? 'Weltstoff' is meer dan materie. De stof waaruit alles is opgebouwd, heeft namelijk een buitenkant én een binnenkant. De buitenkant van de 'Weltstoff' is materie. Haar binnenkant is bewustzijn. 'Weltstoff' is dus 'materie-bewustzijn', een soort bipolaire eenheid in elk 'deeltje'.

Of zoals Paul Revis het in zijn boek De evolutie van brein en bewustzijn - Het pionierswerk van Jung en Teilhard de Chardin verwoordt: “Ethiek is de overlevingsstrategie, het contrat social, van de mensheid die tot steeds complexere samenlevingsvormen evolueert. Ethiek betreft niet alleen de vormgeving van grote sociale (uiteindelijk mondiale) verbanden, maar berust bovenal op de relatie van individu tot individu” (p. 97).

De kwintessens, het mysterie van het leven zit in de ruimte, de chemie tussen twee mensen (De ander als spiegel; De ander centraal). Wat daar precies gebeurt, daar begrijpen we heel weinig van, dat zijn louter vermoedens. Wat werkelijk belangrijk is, kan niet in woorden worden uitgedrukt.
Het geheim van het leven zit in eros verborgen. Echte liefde is onvoorwaardelijk, is niet voor een breezer te koop.
Het mysterie van het leven zit, net als de groei van een foetus bij de moeder, in onszelf.
Het mysterie van het leven kan in poëzie wel voelbaar worden gemaakt. Door het leven te leven geef je zin aan het goddelijke LEVEN.

Oliviero Toscani, Volkskrant magazine:
Degenen, die de campagnes voor God hebben gedaan, hebben goed werk verricht, toch? Ze hebben de grootste illusie op aarde uitgevonden en aan de man gebracht. Het feit dat we creativiteit als eigenschap kennen, bewijst dat we niet perfect zijn. En moeten de menselijke perfectie zien te creëren. En aan intelligentie alleen hebben we dan niet genoeg. Intelligentie is een teken, een bewijs van onze innerlijke leegheid. Het is instinct dat je er tegenover kunt stellen. Er is een dierlijk instinct in ons waarnaar we weer zouden moeten leren luisteren. We hebben dat instinct allemaal, maar je moet het kunnen combineren met moed en talent. Talent is de amplificatie van dat instinct. Opvoeding en onderwijs zijn het tegenovergestelde ervan. Politici zijn de domste personen die ik ooit heb ontmoet. Ze hebben zichzelf uitgevonden: mensen die helemaal niets kunnen en daarom maar politicus zijn geworden. Hoe dan ook, ik kan liefde en haat uitlokken, en dat is een groot voorrecht. Discipline en vrijheid zijn twee zaken die nauw aan elkaar verbonden zijn. Als alles chaos is dan ben je er de slaaf van. Managers zijn het tuig van de samenleving.
Volkskrant 28 februari 2005: ‘Mode gaat alleen nog maar over kopiëren, marketing, conformeren. De mode van nu lijdt aan inflatie. De creativiteit is weg. Het gaat alleen nog om geld maken. De middelmaat regeert. Niet alleen in de mode, je ziet het ook op televisie, en in de kunst. De hele wereld is aangetast door de middelmaat. Het meeste is shit.’

Dat we ons als apen kunnen gedragen betekent nog niet dat we van een aap afstammen, dat is een broodje aap verhaal. Het verhaal van adam en eva heeft betrekking op het tot zelfbewustzijn komen van de mens. De belangrijkste vraag is hoe nemen we de éne werkelijkheid waar? Wel is het zo dat alle mensenrassen door evolutie zijn voortgekomen uit een en dezelfde voorouder – ergo, elkaars gelijken zijn.

De Axis mundi (p. 70) in het boek Een vorm van beschaving van Klaas van Egmond - de verbinding tussen materiële en immateriële behoeften (p. 191) of oriëntaties (p. 203) - komt centraal te staan. Het gaat er uiteindelijk om hoe kunnen we op basis van het ‘integrale’ mens- en wereldbeeld (p. 272) vraag- en aanbodzijde, zowel voor de korte als voor de lange termijn, zo goed mogelijk op elkaar afstemmen.
De vraag komt naar voren in hoeverre de materiële wereld, de 'natheid van water' die Erik Verlinde onderzoekt de kloof tussen de immateriële wereld van Laozi, 'De volledigheid is als water' zal overbruggen? Elk mens is als het ware een druppel in een oceaan van leven. In de woorden van Osho: 'De oceaan valt in de druppel en de druppel wordt de oceaan'.

In de loop der eeuwen is een veelvoud (Plato, Socrates, Anselmus van Canterbury, Thomas van Aquino, Immanuel Kant, René Descartes, Kurt Gödel) aan Godsbewijzen uitgewerkt. Maar ook de stelling van Gödel is door de één-op-één relatie bijectie niet waterdicht.

Het universele bewustzijn (eenheidsbewustzijn) in de schepping maakt het voor de mensheid mogelijk het goddelijke bewustzijn te weerspiegelen (spiegelsymmetrie, weerkaatsen). Volgens Pythagoras heeft geluid, de trillingsfrequentie op de muziek van de sferen (musica universalis) betrekking. De intermediair tussen materieel en immaterieel is de ziel (psyche).

De Geheime Leer hoofdstuk Aanvullende feiten en verklaringen over de bollen en de monaden (p. 216):
Men houdt echter nog steeds vol, dat de schrijver van ‘Esoteric Buddhism’ altijd al ‘het darwinisme heeft gepredikt’. Bepaalde passages schijnen ongetwijfeld deze gevolgtrekking te ondersteunen. Bovendien zijn de occultisten zelf bereid een deel van de hypothesen van Darwin als juist te erkennen, namelijk in de later gegeven details en secundaire evolutiewetten en voor de periode na het keerpunt van het vierde Ras. Over wat er heeft plaatsgevonden, kan de natuurwetenschap werkelijk niets weten, want zulke zaken liggen geheel buiten haar terrein van onderzoek. Maar de occultisten hebben nooit toegegeven en zullen nooit toegeven dat de mens in deze of in een andere Ronde een aap was, of dat hij er ooit een zou kunnen zijn, hoe ‘aapachtig’ hij ook mag zijn geweest. Daarvoor wordt ingestaan door dezelfde autoriteit, van wie de schrijver van ‘Esoteric Buddhism’ zijn informatie ontving.
219/220: De eerder gegeven leringen, hoe onbevredigend, vaag en fragmentarisch die ook waren, verkondigden dus niet dat de ‘mens’ uit de ‘aap’ was geëvolueerd. De schrijver van ‘Esoteric Buddhism’ beweert dit ook nergens met zoveel woorden in zijn boek; maar tengevolge van zijn voorliefde voor de moderne wetenschap, gebruikt hij uitdrukkingen die zo’n gevolgtrekking misschien zouden rechtvaardigen. De mens die aan het vierde – het Atlantische – Ras is voorafgegaan, kon denken en reeds spreken, hoewel hij er lichamelijk toch als een ‘reusachtige aap’ kan hebben uitgezien – ‘de kopie van de mens zonder de bezieling van een mens’.
De Geheime Leer Deel I, Stanza 6 Vervolg (p. 230):
Men heeft ons verzekerd dat er, voornamelijk in het Duits, verschillende moderne boeken bestaan met speculatieve fantasieën over dergelijke worstelingen om het bestaan in de sterrenhemel. Het verheugt ons dit te horen, want wij bezitten een occulte leer die zich verliest in het duister van archaïsche tijden. Wij hebben deze in ‘Isis Ontsluierd’ volledig behandeld, en het denkbeeld van een min of meer darwinistische evolutie, van ‘strijd om het bestaan’ en de suprematie, en van het ‘overleven van de geschiktsten’, onder zowel de menigten boven als de menigten beneden, kan men volgen door de beide delen van ons vroegere boek, dat in 1876 is geschreven. (Zie de Index in ‘Isis Ontsluierd’ bij de woorden ‘evolutie’, ‘Darwin’, ‘Kapila’, ‘strijd om het bestaan’, enz.) Maar het denkbeeld was niet van ons, het is afkomstig uit de oudheid. Zelfs de schrijvers van de Purana’s hebben allegorieën op een vindingrijke manier met kosmische feiten en gebeurtenissen van de mensheid samengeweven.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 15 Goden, monaden en atomen (p. 685):
En uit deze duade kwamen alle vonken voort van de drie hogere en de vier lagere werelden of gebieden – die in voortdurende wisselwerking staan. Dit is een lering die de kabbala en het occultisme van het oosten gemeenschappelijk hebben. Want in de occulte filosofie zijn er de ‘ENE Oorzaak’ en de ‘eerste Oorzaak’; deze laatste wordt paradoxaal de tweede, zoals duidelijk wordt aangegeven door de schrijver van de Qabbalah, from the philosophical writings of Ibn Gabirol – ‘bij de behandeling van de eerste Oorzaak moet men twee dingen beschouwen, de eerste Oorzaak op zichzelf en de relatie van de eerste Oorzaak met het zichtbare en het onzichtbare heelal’. Zo toont hij aan, dat de oude Hebreeën in de voetsporen volgden van de oosterse filosofie – de Chaldeeuwse, Perzische, Hindoe-, Arabische, enz. Hun eerste Oorzaak werd aanvankelijk aangeduid ‘door de drievoudige shaddaï, de (drie-enige) almachtige, vervolgens door het tetragrammaton, yhvh, het symbool van het verleden, het heden en de toekomst’ en, laten we eraan toevoegen, van het eeuwige Is, of het IK BEN. Bovendien brengt in de kabbala de naam YHVH (of Jehova) een hij èn een zij tot uitdrukking, mannelijk en vrouwelijk, twee in één, of hokhmah en binah, en zijn (of liever hun) shekinah of samenvattende geest (genade), die van de duade opnieuw een triade maakt.
De Geheime Leer Deel I, hoofdstuk 16 Cyclische evolutie en karma (p. 711):
Er is een voorbeschikking in het geologische leven van onze bol, evenals in de geschiedenis van het verleden en de toekomst van rassen en volkeren. Deze is nauw verbonden met wat wij karma noemen, en westerse pantheïsten ‘nemesis’ en ‘cyclussen’. De wet van de evolutie voert ons nu langs de opgaande boog van onze cyclus, wanneer de gevolgen opnieuw zullen samensmelten met de (nu geneutraliseerde) oorzaken, en weer die oorzaken worden, en alle dingen die door eerstgenoemde zijn beïnvloed, hun oorspronkelijke harmonie zullen herkrijgen. Dit zal de cyclus van onze speciale ‘Ronde’ zijn, een moment in de duur van de grote cyclus of het mahāyuga.
712: Zo zien we in de geschiedenis een regelmatige afwisseling van eb en vloed in het getij van de menselijke vooruitgang. De grote koninkrijken en keizerrijken van de wereld raken, nadat ze het hoogtepunt van hun bloei hebben bereikt, weer in verval, overeenkomstig dezelfde wet waardoor zij tot aanzien kwamen; totdat de mensheid, nadat ze het laagste punt heeft bereikt, zich weer doet gelden en nogmaals opklimt, waarbij volgens deze wet van cyclisch opklimmende vooruitgang, het bereikte iets hoger ligt dan het punt vanwaar zij daarvóór was afgedaald.

De Geheime Leer Deel II, Stanza 5. DE EVOLUTIE VAN HET TWEEDE RAS (p. 122):
Dit is fysisch en letterlijk waar; metafysisch, of op psychisch en geestelijk gebied, is het evengoed waar, dat alleen de atman de innerlijke mens verwarmt; d.w.z. hij verlicht hem met de straal van goddelijk leven en is als enige in staat aan de innerlijke mens of het reïncarnerende ego zijn onsterfelijkheid te verlenen.
125/126: Daarom staat er op de Smaragden tafel, die door christelijke handen werd verminkt:
‘Het hogere komt overeen met het lagere en het lagere met het hogere, om dit ene inderdaad wonderbaarlijke werk tot stand te brengen’ – dat de MENS is. Want het geheime werk van Chiram, of koning Hiram in de Kabbala, ‘in essentie één, maar met drie aspecten’, is het universele middel of de steen der wijzen. Het hoogtepunt van het geheime werk is enerzijds de geestelijke volmaakte mens; anderzijds is het de vereniging van de drie elementen, het occulte oplosmiddel in de ‘wereldziel’, de kosmische ziel of het astrale licht; en op het stoffelijke gebied is het waterstof in haar betrekking tot de andere gassen. Het TO ON, inderdaad; het ENE ‘dat niemand heeft gezien behalve de zoon’; deze zin heeft betrekking op zowel de metafysische als de fysische Kosmos, en op de geestelijke en de stoffelijke mens. Want hoe zou deze laatste het TO ON, de ‘ene vader’ kunnen begrijpen, indien zijn manas, de ‘zoon’, niet (als) ‘een met de vader’ wordt, en door deze opneming verlichting ontvangt van de ‘goddelijke leermeester’, de goeroe – atma-buddhi?
De Geheime Leer Deel II, Stanza 12. Onze goddelijke leermeesters (p. 413):
Van Manu, Thot-Hermes, Oannes-Dagon en Edris-Henoch tot Plato en Panadorus, allen spreken over de zeven goddelijke dynastieën, over zeven Lemurische en zeven Atlantische afdelingen van de aarde; over de zeven oorspronkelijke en tweevoudige goden die uit hun hemelse verblijfplaats2 afdalen, op aarde regeren en de mensheid sterrenkunde, bouwkunst en alle andere wetenschappen leren die tot ons zijn gekomen. Deze wezens verschijnen eerst als ‘goden’ en scheppers; dan gaan zij op in de wordende mens, om tenslotte als ‘goddelijke koningen en heersers’ tevoorschijn te komen. Maar dit feit is geleidelijk vergeten. Zoals Basnage meedeelt, gaven de Egyptenaren zelf toe dat wetenschap in hun land pas sinds de tijd van Isis-Osiris bloeide, die zij als goden blijven vereren, ‘hoewel zij vorsten in menselijke vorm waren geworden’. En hij voegt er over Osiris-Isis (de goddelijke androgyn) aan toe: ‘Men zegt dat deze vorst (Isis-Osiris) in Egypte steden heeft gebouwd, aan de overstromingen van de Nijl een einde maakte, en de landbouw, het gebruik van de wijnstok, de muziek, de sterrenkunde en de meetkunde uitvond.’

Kim Michaels:
- De Omega polariteit is de specifiek kwaliteit die je naar de Aarde moest brengen,
- De Alfa polariteit is de kern van je wezen.
De Elohim houden voortdurend het beeld van een volmaakte Aarde vast en dat beeld bestaat nog steeds. Het volmaakte beeld echter is tijdelijk bedekt door een onvolmaakt beeld, geprojecteerd door het identiteitslichaam, het gedachtelichaam en het gevoelslichaam van de mensheid. Dit is wat psychologen het collectief onderbewuste genoemd hebben. Je zou kunnen zeggen dat God het materiële heelal als een spiegel ontworpen heeft. Het is als een projectiescherm: het weerspiegelt alles wat er door de geesten van mensen op geprojecteerd wordt. Gevoelens (of emoties) is energie in beweging en energie heeft geen enkel besef van goed en kwaad.

Om op langere termijn te overleven (survival of the fittest) is het wenselijk dat we ons gedrag aanpassen. Het lemniscaatdenken, het complementaire denken levert een morele bijdrage tot het overleven van het individu, de samenleving en het leven op aarde.

Het Kompaskwadrant is een multidimensionaal verklaringsmodel. Elke dimensie (medaille) toont een complementair perspectief. Door de verschillende perspectieven uit te diepen en op elkaar af te stemmen ontstaat een vollediger zicht op de éne werkelijkheid.

Samenvatting

Het Oude Testament spreekt van het Gouden kalf en het Nieuwe testament van dat Niemand twee heren kan dienen: Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. Ook nu gaat het nog steeds om een medaille met twee kanten, achter de economische crisis gaat een morele crisis van Goed en Kwaad (zie ook Demon est deus inversus en klippoth) schuil.

Het is een eenzijdig mensbeeld dat we op aarde zijn om braaf te produceren en te consumeren totdat de aarde is vernietigd. Analoog aan de relatie tussen Verlichting of Eeuw van de Rede en de Verlichting, het Nirwana van het boeddhisme staat de wereld van de ‘carrot and stick’ (belonen en straffen) op aarde diametraal tegenover de wereld van ‘Zaaien en Oogsten’ in de esoterie.

De hamvraag is wanneer een paradigmawisseling in het denken daadwerkelijk op grotere schaal gaat plaatsvinden? Of met andere woorden, de keerzijde van de medaille, de menselijke geest in het medische model een gelijkwaardige plaats gaat innemen. Wanneer onze perceptie verandert, zal ons inzicht in de eigenlijke aard van de werkelijkheid en de goddelijke wil – en dus ook onze verstandhouding met God – zich verbreden en verdiepen, terwijl bovendien onze innerlijke ervaring van de schepping (de ware werkelijkheid) verandert (Fred Matser).

Om het nieuwe paradigma te verklaren wordt van kwadranten gebruik gemaakt. Het toont op eenvoudige wijze de polariteiten, de tegenstellingen waarop de wereld stoelt. De kwintessens, de imaginaire 5e dimensie heeft op de levenskunst betrekking en ligt in de 4e dimensie besloten. Welke route kiezen we in het leven (vrije wil), dus waar gaan we voor in het leven?
De kwintessens van het rapport ‘E i V’ draait echter om survival of the fittest. Het dilemma van het leven ligt besloten in: Waar kiezen we nu voor? Het brengt de kwintessens, de moraal van dit verhaal tot uitdrukking.
Bij de natuurlijke selectie gaat het primair om de context 'Uw wil geschiede'. Richard Dawkins heeft gelijk wanneer hij stelt dat het bij levensprocessen om natuurlijke selectie gaat.

Onder het thema Levenskunstenaar zijn fragmenten verzameld om ons inzicht met betrekking tot – Geest - Ziel - Lichaam - te verruimen en een betere toekomst te creёren. Al viert het opportunisme in de politiek - business as usual - hoogtij (zie Wim Couwenberg CDA in het succesvolle voetspoor van de PVV?). Door slechte tijdingen te negeren los je geen problemen op. De chaostheorie leert dat er een verborgen orde achter het schijnbaar chaotische gedrag van elk systeem schuilgaat.

Blavatsky, Deel III (p. 456): Het Delphische gebod ‘Ken uzelve' schijnt in deze eeuw slechts voor weinigen te gelden.
De chaos in het leven is vaak een gevolg van het feit dat de mens een vat vol tegenstrijdigheden is. De basis voor een evenwichter en consistenter geheel is zelfkennis. Het Ken Uzelve staat voor het Ene en het vele, voor ‘Eenheid in Verscheidenheid’.
Meditatie, stilte stelt ons in staat dichter bij de eigen kern te komen, te her-inneren. Het onderbewustzijn geeft op onze vragen antwoord. Het Ken uzelve is de sleutel tot ons hart.

De eerste op 23 september 1983 gehouden Van der Leeuw-Lezing Een onderzoek naar de koppige dwaasheid van regeerders door Barbara Tuchman:
Door Plato zijn er al voorzetten gedaan, een uitverkoren klasse tot beroepsbestuurders op te leiden. In een rechtvaardige maatschappij zouden dan mensen uit de heersende klasse bij de verstandigen en wijzen in de leer moeten om in de kunst van het regeren onderricht te krijgen.
Het Meta-leren (Metacognitie) heeft op survival of the fittest, de waarden en normen betrekking.
In de op 30 oktober 2009 gehouden Van der Leeuw-Lezing haalt Alain de Botton een oud paard van stal, namelijk Plato (Volkskrant 31 oktober 2009).

Voor de complementariteit van Bohr wordt nu het begrip dualiteit van 'Golven en Deeltjes' gebruikt. Complementariteit is de basis bouwsteen in het rapport ‘E i V’. Het meest eenvoudige denkschema gaat over symmetrie en gebroken symmetrie, over ‘en-en’ en ‘of-of’. Het ‘of-of’ ('wij' en 'zij') heeft betrekking op ‘wat onderscheidt mij van de ander’ en ‘en-en’ op de oriëntatie ‘wat verbindt ons’. Het gaat om altruïsme, niet om egoïsme. Of zoals Jan Börger het uitdrukt: De Basis van alle cultuur is de ether, d.w.z. de eenheden voorzich gedacht en de eenheden in-een gedacht en dat tegelijkertijd. Maar er is niets nieuws onder de zon, in de Bhagavad Gita wordt al over paren van tegenstellingen, polariteiten gesproken.
Het is de wereld van introspectie, van denken en voelen, van hoofd en hart. De 16e eeuwse Franse schrijver Michel de Montaigne wordt gezien als de eerste Europese schrijver die zijn eigen gedachten en gevoelens bestudeerde en tot onderwerp maakte van zijn geschriften.
De Ouroboros symboliseert de cyclische gang van de natuur van de schepping en de destructie, leven en dood, de eeuwige cyclus van vernieuwing. Er is een veelheid aan perspectieven waarop we de wereld kunnen aanschouwen, maar er is maar één waarheid, die door de eerste grondstelling naar voren wordt gebracht. De achtergrond van het mechanisme van de neuronen, dat aan het ‘en-en’ en ‘of-of’ ten grondslag ligt gaat ons verstand te boven.

Recent onderzoek (Hersencellen groeien door lichaamsbeweging) heeft uitgewezen dat neurogenese zich ook voordoet bij volwassen individuen, onder meer in de hippocampus bij de mens en andere zoogdieren. We blijven ons leven lang nieuwe neuronen creëren.

Stephen Hester van de Royal Bank of Scotland (Volkskrant 30 november 2009) ‘het is simpel: we hebben allemáál te veel geleend: banken, bedrijven, huiseigenaren en ook landen. Niemand wilde groei missen’.
De kredietcrisis is daarmee ook een morele crisis, vonden bijna alle deelnemers aan het Amsterdam Financial Forum. Dat had Balkenende ze voorgezegd: ‘Bankieren heeft een sterke morele en ethische dimensie. Die is uit het oog verloren.’

De geschiedenis leert dat de verbeeldingskracht, de complexiteit van de menselijke geest zich niet zo gemakkelijk laat beheersen. Door socialisten werd er vroeger op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom hield. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk ontstaan.

Dieren als muizen, eekhoorns, wilde zwijnen, herten, sommige eenden en andere vogels, en beren zijn zo slim dat ze een wintervoorraad, die soms voor 25% uit eikels bestaat, aanleggen.

Of je de wereld nu vanuit de geest of het lichaam aanschouwt in beide gevallen draait het om de ethiek, de zingeving van het leven. Het betekent dat Geest en Lichaam gelijkwaardig aan elkaar zijn.

In de geglobaliseerde politieke werkelijkheid blijft een ‘vijand’, het normen en waarden mechanisme, op de loer liggen. Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Wanneer er knollen voor citroenen worden verkocht, het vertrouwen wordt beschaamd spreken we van slachtoffer en dader. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden, het gedrag wordt amoreel. De beide uiterste kwantum en exuberatie liggen op de kwantitatieve as. De synthese ligt in het centrum, op het snijpunt van de kwalitatieve en kwantitatieve as.

De levensstrategie survival of the fittest heeft op goed en kwaad, de grondbeginselen van de ethiek die nooit veranderen betrekking.
Van der Hoeven gaat met de onderwijswereld overleggen over cursussen ethiek bij managementopleidingen (Volkskrant 30 oktober 2009).

Paul de Blot geeft in zijn publicatie de samenhang tussen ’Creatielemniscaat en Systeembenadering’ aan.
De lemniscaat wordt gebruikt om het lemniscaatdenken, het complementaire denken tot uitdrukking te brengen.

De discrepantie tussen Hegel en Engels is al eerder tussen Pythagoras en Aristoteles naar voren gekomen. De fysica en de metafysica zijn complementair. De quintessens van de éne-werkelijkheid wordt met behulp van het '5D-concept en Ether-paradigma' tot uitdrukking gebracht.

In het laatste gedeelte bespreekt Dawkins met de filosoof Daniel Dennett de zingeving van het leven zonder een God, zonder een immateriële en onsterfelijke ziel of hoop op een leven na de dood. Volgens Dennett is een onsterfelijke ziel niet nodig voor zingeving: de ziel bestaat volgens hem uit de samenwerking van de neuronen in de hersenen. Het besef dat men deel uitmaakt van allerlei creatieve activiteit over de gehele planeet is volgens beiden een bron van zingeving.

In hoeverre is het Über-ich, Ich en Es een nieuwe doorsnede van het oude inzicht thumos, nous en epitumia van Plato?

De kredietcrisis toont een ding de risicospreiding(beheersing) is volledig (vol en ledig/leeg). De cultuurfilosoof Peter Sloterdijk hanteert in zijn boek Sferen voortdurend het oxymoron. Een oxymoron is een speciaal geval van de paradox: daar is wel een zekere tegenspraak aanwezig, maar bij nadere beschouwing lost die tegenspraak zich op. Bij de oxymoron blijft de spanning van het betekenisverschil echter in stand.
De éne werkelijheid biedt een referentiekader aan de boeken van Peter Sloterdijk.

De paradox is dat heersers moeten dienen in plaats van heersen. Authentieke leiders leren het denken in vaste patronen los te laten, dus door de schijnwaarheden in het leven, de ingebakken clichés te demystificeren. Leiders die in hun werk eenzijdig de nadruk op aardse zaken als geld leggen dien je direct te ontslaan. Een goede manager neemt ook foute beslissingen, maar zo weinig dat de continuïteit van de organisatie daardoor niet in gevaar komt. De overheid is er voor een actieve dienstverlening aan de burger. Met klachtgericht werken is niets mis. Door de marktideologie “Voor wat hoort wat” te omhelzen heeft de overheid in eigen voet geschoten.

Het zijn de hovelingen die elke vernieuwing tegenhouden. Het gaat er om de rond management by management opgetrokken hofcultuur te ontmaskeren. Een hofcultuur, koninkrijkjes ontstaan vaak in bureaucratisch geleide organisaties en zijn het gevolg van managers die gespeend zijn van de vierde productiefactor ondernemerschap. Het zijn de onderonsjes van een kleine politieke elite die de zaak verzieken. De verborgen energiebron (oerstof, Akasa, blauwdruk) in de hemel staat tegenover de blauwdruk (verborgen agenda) van de achterkamertjes politiek op aarde. Of met andere woorden hoe richten wij onze levensenergie?
We moeten er net als het antropisch principe van uitgaan dat de dingen zijn zoals ze zijn, het leven, het ontwerp is zoals het is.

De kwintessens van het rapport 'E i V' is dat de tegenstelling aan elke crisis ten grondslag ligt. Uitgangspunt is dat een conjunctuurcyclus zich binnen de marges van het ‘kernkwadrant’ beweegt, daarentegen een grote schommeling zoals de kredietcrisis speelt zich binnen het ‘maskerkwadrant’ af. De ideologie van het marktmechanisme faalt wanneer de individuele verantwoordelijkheid, de ethische drijfveren van zowel verkopers als kopers, van zowel overheid als burgers uit beeld verdwijnt. In hoeverre is de overheid zowel de oorzaak als de oplossing van het probleem? Een ding is zeker de overheid is te veel gefocussed op de korte in plaats van op de lange termijn. In hoeverre zijn we bereid van de ervaringen uit het verleden te leren?
De basis van elk leerproces is: 'Wat' moeten we aan 'Wie', 'Wanneer' en 'Hoe' leren, en 'Waarom' vinden we dat?
We moeten het heft zelf in handen nemen, uiteindelijk zijn we voor ons handelen zelf verantwoordelijk. Het gaat er om door zelforganisatie meer grip op het leven te krijgen. Het gaat er om waandenkbeelden te ontmaskeren en aan het licht te brengen. Wie zijn binnenwereld verandert, verandert de buitenwereld. De kwaliteit van het leven van de mens op aarde, het welzijn meer centraal plaatsen.

Een computer is niets zonder een beheersingssysteem en een daarin werkend programma, en omgekeerd. Zo ook is de mens niet werkelijk mens zonder een gemeenschappelijk overeengekomen vreedzame maatschappelijke orde en een persoonlijke overtuiging of geest daarin ontwikkeld, die de integriteit en het functioneren van zijn persoon in dat systeem uitmaakt. En dus is er ook met het noodzakelijke nee-zeggen van het niet te vermijden ego ermee zoiets als het gehecht zijn aan het goede van de platonische God waarmee we niet zomaar uit de zelfzucht kunnen komen die zich, karmisch verbonden met moeder aarde, bij de gewone sterveling steeds voordoet, zodat we dus meer waarden dan enkel die van de goedheid nodig hebben om God in termen van eeuwige waarden recht te doen.

In het Chinees duidt men crisis aan met zowel het letterteken voor gevaar als het letterteken voor kans.
Elk mens heeft een schaduwzijde, die een potentieel positieve boodschap bevat, kracht naar kruis. Net zoals kansen problemen met zich meebrengen, brengt elk probleem een kans met zich mee.
Alain de Botton laat dit ook zien in zijn boek 'De troost van de filosofie'. Volgens Nietzsche is wijsheid niet het lijden verminderen! Wie groots wil leven moet lijden, want tussen wens en vervulling ligt menige mislukking.
De vernietigende kritiek van de troost door Nietzsche is, paradoxalerwijs tevens de hoogste troost: het kwaad is soms goed. ‘Pijn, de grote pijn, is de ultieme bevrijder van de geest.’ De werkelijkheid bestaat uit licht en schaduw en in alles ligt het tegendeel besloten. Het zien van beide kanten van de medaille. Net als het licht, behoort onze schaduw tot de kern van onze menselijkheid.

De Wet van Eén impliceeert dat er maar één hoofdroute is. De fundamentele waarheid is dat er maar één oneindige Schepper, een oerbron is. Het is voor de mensheid niet mogelijk het 5D-concept experimenteel vast te stellen. Er is maar van één scheppingsgolf, één eeuwige cybernetische kringloop sprake.
De quintessens van het verhaal is dat om een duurzame samenleving te creëren er maar een pedagogische hoofdroute is, er een ommekeer in het denken nodig is. Met het inzicht dat ether biedt is het wel mogelijk de levenscycli op aarde beter te beheersen. Voor dit inzicht wordt ook de term 5Ddenkraam (5D-concept) gebruikt. Het geeft aan op welke wijze synthese kan worden bereikt. Het accent licht in het rapport ‘E i V’ niet specifiek op het systeemdenken, de levenscycli op aarde, maar op het 5e element, de blauwdruk achter de levenscycli. De teloorgang van de materiële wereld kan door de geestelijke wereld worden opgelost. De 5e dimensie maakt het bewustzijn van het bewustzijn, het meta-bewustzijn, het kosmisch bewustzijn, het non-lokaal bewustzijn zichtbaar.

Het rapport ‘E i V’ gaat uit van de natuurwet van zaaien en oogsten, Grace F. Knoche:
En omdat we één mensheid zijn en niet los van elkaar staan, beïnvloeden we niet alleen het lot van degenen met wie we omgaan, maar ook van duizenden anderen die op onze golflengte zitten. Als onze motieven altruïstisch zijn, zaaien we in de gebieden van de geest; dienen we onszelf, dan zaaien we op de akker van ons persoonlijke zelf. We oogsten zoals we zaaien, want de natuur reageert onpersoonlijk zonder rekening te houden met wat voor de zaaier aangenaam of onaangenaam zou zijn. De oogst zal zich automatisch aanpassen aan het zaaisel, omdat ieder mens zijn eigen oogster en optekenaar is die op de geheugencellen van zijn karakter, en in feite op elk niveau van zijn wezen, afdrukt wat hij is.

Voor de burger geldt nog steeds verbeter de wereld begin bij jezelf. Het schiet echter niet op zolang de overheid niet onderkend dat ze zowel onderdeel uitmaakt van de oplossing, maar ook van het probleem. Op dit moment krijgen onbenullen als Wilders onevenredig veel aandacht. Grote leraren als Erasmus en Spinoza hebben inhoudelijk wel iets meer te zeggen. Ligt daar niet voor met name het onderwijs een deel van de oplossing?
Op basis van de vijf persoonlijkheidsdimensies kunnen we zeggen: Jezus was een mystieke intellectueel, een rechtvaardige wijze, die met hart en ziel, met moed en bedachtzaamheid koos voor welzijn en welvaart van de mensheid.

De relatie tussen psychologie en sociologie verdient meer aandacht. Op het snijvlak van beide disciplines gaat het echter niet primair om individu versus collectief, maar eerder om de samenhang en wisselwerking daartussen. Psychologie en sociologie kunnen wel onderscheiden, maar niet gescheiden worden. Het zijn twee verschillende, maar complementaire domeinen. Door beide als complementair te beschouwen ontstaat een completer zicht op de complexe werkelijkheid.

Susan Neiman (Volkskrant 28 november 2009): ‘Het kapitalisme heeft er belang bij dat mensen dom blijven. Daarom is er een culturele industrie die mensen op een zeer laag niveau bedient. Als je mensen altijd patat voorzet, kun je niet verwachten dat ze opeens haute cuisine waarderen.’
Zolang je geen echt goede scholen hebt, die de natuurlijke nieuwsgierigheid van kinderen stimuleren, kun je niet zeggen dat de Verlichting gefaald heeft. De hoge cultuur mag zich ook wel aanpassen, natuurlijk. Veel kunstenaars en intellectuelen geloven dat ze diepzinniger zijn naarmate ze onbegrijpelijker zijn.

De echte innovaties vinden op het snijvlak tussen disciplines plaats. De moraal van het verhaal wordt op het snijvlak van individu en collectief manifest. Vijand denken plaatst vaak superieur tegenover inferieur. Je wordt niet superieur door de ander als inferieur te zien.

De Maakbare Mens vzw wil de belangrijke ethische vragen naar voor brengen, het maatschappelijk debat erover voeren en waar nodig aansturen op verandering. De term maakbaarheid duidt op een analyse van de mogelijkheden om iets te kunnen construeren. In die zin kan de term zowel op fysieke als psychische mogelijkheden duiden. In filosofisch opzicht kan de term gebruikt worden tegenover determinisme (filosofie). In een zogenaamd S-Diagram[1] wordt de maakbaarheid versus de functionaliteit uitgezet.

Het loopt mis wanneer te eenzijdig aan een kant van de medaille aandacht wordt besteed. De welvaartelite, die alleen door het voorhouden van een worst wordt aangestuurd. De tegenstelling tussen de elites en de bevolking is schrijnend. In een Old boys network voelt men haarfijn aan of je een van de boys bent.

Zie ook:

Boeken:

• Peter Sloterdijk Kritiek van de cynische rede
• Peter Sloterdijk Je moet je leven veranderen (recensie)
• Peter Sloterdijk Mikrosphärologie en Makrosphärologie
• Institutie (calvinisme)
• Roel Janssen Wellink aan het woord (recensie)
• Martha Nussbaum Creating Capabilities - The Human Development Approach
• Jan Verplaetse Het morele instinct Over de natuurlijke oorsprong van onze moraal
• Susan Neiman: Morele helderheid. Goed en kwaad in de 21ste eeuw (recensie)
• Susan Neiman Het kwaad denken (recensie)
• Juleon Schins: 'Hoeveel geest kan de wetenschap verdragen? Een grondslag voor de unificatie van natuur- en geesteswetenschappen
• Paul Revis De evolutie van brein en bewustzijn - Het pionierswerk van Jung en Teilhard de Chardin
• William Q. Judge De Oceaan van Theosofie
• Kishore Mahbubani ‘The New Asian Hemisphere’ (‘Seven pillars of Western wisdom’)
• Klara Adalena Leven in geluk, de inwijdingsweg uit de oude godinnenculturen
• Pascal Bloum MENS, Zo binnen, zo buiten
• Leo van den haak De Grote Leugen
• F. de Lange IEDER VOOR ZICH? Individualisering, ethiek en christelijk geloof (Kok Kampen 1993)
• Frits de Lange GEVOEL VOOR VERHOUDINGEN. God, evolutie en ethiek, Kok Kampen 1997
• Jan Wicherink Ontheemde Zielen Ontwaken
• Ervin Laszlo en Jude Currivan boek KOSMOS een integrale visie op de wereld
• Bardo Thödrol of Het Tibetaans Dodenboek
• Kilian Wawoe BONUS, een Nederlandse bankier vertelt (recensie)
• Riens Meijer Ja, we moeten vernieuwen!

Externe Links

• Deugdethiek (Aristoteles)
• Ethiek van wederkerigheid
• Meta-ethics
• J. van Rijckenborgh De diepere oorzaken van goed en kwaad
• John Algeo De donkere kant van het licht
• Clairy Polak en Ad Verbrugge Het Filosofisch Kwintet.
• LUCEpedia Leer de theologie kennen…
• Riens Meijer Ja, we moeten vernieuwen! - Wat is er door digitalisering mogelijk?
• Theurgy
• Civis Mundi
• Ekō tijdschrift Centrum voor Shin-Boeddhisme
• Ekō tijdschrift overzicht
• Stichting Thomas More
• Union of Concerned Scientists Climategate
• Gevolgenethiek
• Protagoras (Plato)
• Ethiek Het vergelijken van culturen, Wederkerigheid (Fons Trompenaars)
• Susan Neiman Website
• Susan Neiman ‘De Verlichting heeft helden nodig’ (interview)
• Susan Neiman: 'Ik geloof sterk dat we morele vooruit­gang boeken'
• Martha Nussbaum
• prof. dr Hub Zwart Inleiding in de Filosofie en de Ethiek
• Natuurwet (ethiek)
• Peter Sloterdijk: Bellen blazen in het westerse bubbelbad
• Peter Sloterdijk (interviews)
• Dr. B. Jacobs en prof. dr. J.J.M. Theeuwes Innovatie in Nederland De markt draalt en de overheid faalt
• Ethiek
• Radha Burnier Een wereldomvattende ethiek met theosofie als toetsteen
• Goed en Kwaad, Relatief of Absoluut?
• Comhaire Ellen Moraliteit tussen vrijheid en determinisme. Een filosofisch onderzoek naar de causaliteit van altruïsme en egoïsme.
• Anita Hoevenaars Bewustzijnsverandering, Relatie & Leegte
• Jordy Noom Modern Chao$iety
• Interview Dossier X met Simon Vinkenoog
• Club of Rome/Erasmus Liga Wereldethiek en duurzaamheid
• Dirk Verhofstadt Recensie Susan Neiman, Het kwaad denken, Boom, 2004.
• Dirk Verhofstadt Recensie Susan Neiman, In het zicht van de galg, Damon, 2006
• Susan Neiman Het kwaad denken. Een andere geschiedenis van de filosofie.
• Boekverslag Voltaire
• Pascal Ploum Queeste van de ethiek en moraal
• Een Hemel op Aarde
• Arjo Klamer Dean, Academia Vitae
• Rudi Jansma De Anugita
• Diemer Vercayie Bedrijfsethiek of –retoriek? De zin of onzin van ethiek in het bedrijfsleven
• Diewer van der Meijden De vorst in de Zuid-Nederlandse anekdotenbundel (17de eeuw): deugdzame held of een mens als ieder ander? (lichaamsmetafoor)
• Universele verklaring van de rechten van de mens
• Marli Huijer en twee filosofen en een huisarts over het nut van filosofie voor de geneeskunde
• Marli Huijer, Lector Filosofie en Beroepspraktijk
• Studium Generale - Oefening baart kunst - Opnieuw beginnen - Prof. dr. Marli Huijer
• Gesprek met God
• Annelies van Heijst hoogleraar Zorgethiek en Caritas
• Herman Philipse Ethiek en Evolutie
• Altruism in animals
• Centrum voor Ethiek en Gezondheid
• Moral hazard (definitie)
• Kader Abdolah
• Ko Burger De moraal van het lichaam
• De Vreugde van God in Gehoorzaamheid
• David Christian Big history
• Gelijkwaardigheid Engelse versie
• Universal validity of collective labour agreements
• Babs Jongman Spontane ordening en de evolutie van proposities. Een onderzoek naar de ontologische status van proposities in de metafysica van Alfred North Whitehead.
• Epictetus
• Annemiek De toren van Babel
• Riens Meijer Is de overheid nog financieel aansprakelijke voor welzijn en geluk?
• Volkskrant Opinie
• JAN HEEMSKERK & SASKIA NOORT OVER INTIMITEITEN
• Mgr. Everard de Jong Verklaart de biologie God of verklaart God de biologie?
• Amartya Sen
• Mens centraal
• Metafysica 'Een fundamentele wet'
• Peter van der Linden Tibetaans boeddhisme
• David Pratt Het Boek van Dzyan (Tibetaans boeddhisme)
• Nemesis

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 903 keer bekeken.