Deze filognostische presentatie is in aanbouw

6.2 Conjunctuurcyclus

Inhoud

  1. Marktmechanisme
  2. Zaaien en Oogsten
  3. Samenvatting
  4. Zie ook
  5. Externe Links
Hegel: De mens leert uit de geschiedenis dat de mens niets leert uit de geschiedenis.
Pas in de schemering ontplooien de uilen van Minerva hun vlucht.
Das Wahre ist das Ganze.
Federalist Papers (1788/1961:322):
If angels were to govern men, neither internal or external controls on government would be necessary.
H.J. Witteveen: Het gaat er dus om de spiegel van ons bewustzijn om te draaien: van buiten naar binnen, zodat wij bewust kunnen worden van ons ware wezen dat een uitstraling is van het Goddelijke licht dat door de hele schepping schijnt (Prana december 2008/januari 2009).
Onno Ruding: Het vlees is nu eenmaal zwak.
Dr. C. (Kees) le Pair: Why be a scientist if you can be his boss?
Marcel van Dam: Alles moest worden ‘hervormd’. Maar het grappige is, met het woord ‘hervorming’ is de verzorgingsstaat opgebouwd, en onder het mom van hetzelfde woord wordt diezelfde verzorgingsstaat afgebroken.
Er wordt ons verteld dat naar mate de collectieve uitgaven groter zijn de economische groei minder wordt.
Het is moeilijk een stelsel van waarden en normen op te schrijven waarvan iedereen zegt: dát is het. Ik praat liever over humanisering.
De technocratie heeft het pleit gewonnen. Bezieling is vervangen door pragmatisme.
Zou het kunnen zijn dat de val van de Muur en het superioriteitsgevoel dat daar het gevolg van was een rol heeft gespeeld?
Bart Walle: Het is een lange weg om de reeds heilig verklaarde Peerke Donders zalig verklaard te krijgen. In het huidige tijdperk tonen managers juist aan dat je juist niet heilig moet zijn om zalig te kunnen leven.
Jules Muis: We hebben er een lege maatschappij van gemaakt waarin zin en onzin niet meer tellen. We leven in een levensgevaarlijk niemandsland. (Volkskrant 20 februari 2010)

Zaaien en Oogsten (Wetenschap en Politiek, Marktmechanisme, Dilemma's)

'Terwijl Aleid Wolfsen Rennies slikt' (Nausicaa Marbe Volkskrant 16 september 2011):
De Utrechtse rel rond burgemeester Aleid Wolfsen, veelpleger van politieke fouten, lijkt een hopeloze herhaling van zetten. Het is al zo vaak gezien. En gezegd: dat het wijkenbeleid mislukt, dat het schoelje niet effectief wordt aangepakt, dat pamperen niet werkt. En jawel: dat het alweer om een PvdA-regent gaat die het geweldsmonopolie van de staat verkwanselt, maar ongehinderd de macht behoudt. Onvermijdelijke déjà vu's.
De Sloveense filosoof en socioloog Slavoj Žižek rekende onlangs in een beschouwing over de Londonse rellen af met linkse en rechtse clichés over de redenen van deze gewelddadigheid. De steriele focus op leefomstandigheden levert wellicht een objectief referentiekader, meent Žižek, maar zegt niets over wat de persoonlijke morele chaos van een geweldpleger voor diegene betekent, wat hij er zelf mee moet, en hoe we de behoefte aan zo'n zelfdestructieve revolte moeten plaatsen. Het mag duidelijk zijn dat de Hegeliaans analyserende Žižek het somber inziet met dit in feite antirevolutionaire geweld.
Goed, Žižek mijmert niet specifiek over onze 'krachtwijken'. Toch valt te leren van zijn focus op de persoonlijke morele chaos.

Sturen op zin in excellent onderwijs De kruistocht van Marja van Bijsterveldt om topprestaties te leveren Hans van der Loo (16 september 2011)
Sturen op zin betekent vier dingen:
- In de eerste plaats moet je mensen meenemen in je visie en laten zien dat het belangrijk is en loont om op een andere manier te denken en te werken. Van Bijsterveldt doet dat met verve. Zij is ervan overtuigd dat de in het Nederlandse onderwijssysteem ingebouwde middelmatigheid (‘zesjescultuur’) op lange termijn funest is voor het land. ‘We zijn’, zo zegt ze, ‘een hoogvlakte zonder pieken’. Het niveau is goed in de breedte, maar om op te gaan in de vaart der volkeren, moet je ook kunnen pieken. Om dat te kunnen doen, moeten we veeleisender worden voor elkaar. Dat is niet alleen goed voor de economie, maar ook voor de vorming van mensen zelf. Excellent onderwijs is immers de toegang tot andere werelden. En die toegang moet je wel verdienen.
- De tweede factor die bepalend is voor sturen op zin betreft het feit dat mensen op positieve wijze geraakt worden en dat van daaruit nieuwe verbindingen tot stand komen. Om mensen mee te nemen in haar visie maakt zij niet de fout om slechts vanuit een rampenscenario (‘als wij niet verbeteren, dan…’) te redeneren. Rampen maken negatieve emoties los en daar is niemand bij gediend. Van Bijsterveldt valt niet in de valkuil van de ‘burning platform’ en gaat nadrukkelijk met de betrokkenen in het onderwijsveld in dialoog. Ook wijst zij bij voorkeur op positieve voorbeelden. Een daarvan is de instrumentenmakersschool in Leiden, die enkele jaren geleden nog op sterven na dood was. Omdat zowel schoolbestuur als bedrijfsleven het belang van de school inzagen, hebben ze de handen ineengeslagen en is de school er inmiddels op eigen kracht weer bovenop gekomen. ‘Echt klasse’, aldus de minister.
- De derde dimensie van sturen op zin is het hebben van hoge ambities. Die staan in het geval van deze minister buiten kijf. In de toekomst moet het volgens haar vooral draaien om ‘excelleren’, ‘pieken’ en ‘presteren’. We moeten daartoe ‘veeleisender’ naar elkaar toe worden. We moeten kiezen voor ‘scholen met smoel’, die niet in het grotere geheel verdwijnen. De richting is duidelijk. Of de minister ook een helder beeld heeft hoe die excellente onderwijsomgeving van de toekomst er precies uit ziet, wordt in het interview niet duidelijk. Van Bijsterveldt beperkt zich tot het noemen van een aantal essentiële randvoorwaarden, zoals betere HR-praktijken (docenten die elkaar beoordelen, het houden van serieuze functioneringsgesprekken) en sterker sturen op motivatie (‘leraren die er de kantjes vanaf lopen, kun je beter ontslaan’). Over de onderwijspraktijken van de toekomst, komen we niet echter weinig te weten. Het duidelijker visualiseren van de precieze eindbestemming is een belangrijk aandachtspunt voor haar, want zonder een inspirerend en wervend toekomstbeeld kom je er niet (zonder het beeld van het ‘Beloofde land’ was Mozes er nooit in geslaagd om zijn mensen 40 jaar door de woestijn te laten trekken!).
- De vierde en laatste dimensie is dat je je zoveel mogelijk richt op de drijfveren en talenten van mensen zelf. Van Bijsterveldt is hier zeer duidelijk over. ‘Elk talent hebben we nodig en elk talent verdient een kans’, zegt zij. En: ‘het is onze dure plicht het beste uit alle leerlingen te halen, maar ook alles uit de beste leerlingen’.

'Teloorgang VS gaat gepaard met verzwakking Israël' (Marcel van Dam Volkskrant 15 september 2011)
Na 9/11 had Amerika de wereldwijde steun moeten gebruiken om zijn Midden-Oostenpolitiek ingrijpend te veranderen.
Ik deel de opvattingen daarover van Kishore Mabuhbani, zoals verwoord in het interview van Paul Brill in de krant van jongstleden zaterdag. De centrale stelling van deze gezaghebbende Aziatische politieke commentator, auteur van het boek The Irresistibly Shift of Global Power to the East is dat Amerika de wereldwijde steun na 9/11 had moeten gebruiken om zijn Midden-Oostenpolitiek ingrijpend te veranderen. Amerika had zich de vraag moeten stellen waarom het door de bevolking in die regio zo wordt gehaat. Volgens hem hebben de oorlogen in Irak en ten slotte ook in Afghanistan die alleen maar versterkt, terwijl 'de kern van de problemen met de islamitische wereld wordt gevormd door de onevenwichtige Amerikaanse stellingname in het Israëlisch -Palestijnse conflict'.

'Vrije wil meet je niet met een hersenscan' (Daan Evers en Niels van Miltenburg Volkskrant 15 september 2011)
Swaab mag best meningen geven over dingen die buiten zijn specialisme vallen. Wel is het jammer dat hij zo weinig kritisch is over onderzoek dat met zijn mening overeenstemt. Op Libet en Wegner valt heel wat af te dingen. Ook geldt voor al hun onderzoek dat er eerst filosofische interpretatie nodig is om het belang voor de vraag naar vrije wil te bepalen. Als Swaab het bestaan van de vrije wil weerlegd acht door de wetenschap, dan dringt zich de vraag op: waarvan is precies het bestaan weerlegd, en is dát wat we bedoelen met vrije wil? En dat blijft een filosofische vraag. Dat de vrije wil een illusie is, wordt niet aangetoond door hersenwetenschap.

De geschiedenis van de economie ofwel de geschiedenis van het economisch gedachtegoed betreft de ontwikkeling van de economie als wetenschappelijke discipline en gaat onder meer over de verschillende denkers en theorieën op het gebied van politieke economie en economie van de oudheid tot vandaag de dag.

De overheid heeft sinds de tachtiger jaren daadkrachtig aan het stimuleren van een schijnmarkt meegewerkt. De overheid is blijkbaar niet op de hoogte dat een manager iets anders is dan een ondernemer. Een manager past hooguit op het winkeltje. Een ondernemer anticipeert en innoveert om zijn markpositie te verbeteren. De vraag is dan natuurlijk wanneer neemt de overheid haar collectieve taken weer echt serieus? Alleen door het volk daadwerkelijk bij de plannen van de politieke elite te betrekken zijn veranderingen mogelijk. In de sectoren waar de overheid een duidelijke vinger in de pap heeft zoals het onderwijs en de zorg zou daarmee een begin kunnen worden gemaakt. Uiteindelijk draait het om de herkenbaarheid van de kleur van de ideologische veren. In plaats van een passieve overheid is het wenselijk dat de overheid actief bij maatschappelijke veranderingen betrokken is. Er zijn te veel politici die zich met gebakken lucht, met schijnoplossingen bezig houden. De zelfgenoegzaamheid bij de politieke elite heeft zo’n vlucht genomen dat Geert Wilders die zich niet aan de versleten politieke spelletjes conformeert direct de handen op elkaar krijgt.

Te veel focus op cijfers en te weinig op cultuur en gedrag Toezicht op publieke sector nog te braaf (Volkskrant 15 juni 2011)
De bevindingen van het adviesbureau PwC sluiten aan bij eerdere zorgelijke geluiden over het toezicht in de publieke sector. Zo waarschuwde Rienk Goodijk bij zijn aanstelling als bijzonder hoogleraar Governance in de (semi)publieke sector in Tilburg in maart dat nieuwe schandalen goed mogelijk zijn. Volgens Goodijk kunnen de toezichthouders in de zorg, het onderwijs en bij corporaties de ambitieuze bestuurders niet meer bijbenen. Hij pleitte voor meer controlemomenten, meer openheid en meer waarborgen tegen buitensporig gedrag van bestuurders.
Toezichthouders in de publieke sector sturen onvoldoende op cultuur en gedrag terwijl ze daarin wel een rol hebben. Ze kunnen beginnen met het stellen van goede en stevige vragen aan het management.
Woningcorporaties, onderwijs- en zorginstellingen, charitatieve organisaties en andere (semi-)publieke instellingen moeten voldoen aan steeds hogere maatschappelijke verwachtingen van een brede groep stakeholders. Publieke organisaties moeten voortdurend bewijzen dat ze het maatschappelijke vertrouwen waard zijn. Het succes van organisaties wordt groter naarmate zij beter in staat zijn hun maatschappelijke doelstellingen en kernwaarden te verankeren in hun cultuur. Een waardevolle cultuur zit immers niet alleen in een goed geformuleerde missie, maar vooral in het gedrag van managers en medewerkers. In de praktijk blijkt dat er nogal eens een kloof zit tussen de gewenste en de daadwerkelijke cultuur.

De energie -, klimaat - en kredietcrisis kunnen alleen effectief worden aangepakt wanneer van een sluitend model (hoofdroute) van de éne werkelijkheid (bv. A.P. Fiske) wordt uitgegaan. De gesignaleerde crises vragen om een ruimere context. De cyclische evolutie biedt daarvoor een handvat. De kredietcrisis markeert een breuk in het traditionele marktdenken van Adam Smith. De maakbaarheidsgedachte, de overtuiging dat we alles onder controle kunnen hebben en regelen is mede debet aan deze wereldvraagstukken. De Derde Weg bestaat echt en heeft op de hoofdroute betrekking. De Derde Weg betekent niet dat we de wereld verbeteren door onze talenten te ‘vermarkten’, maar in de eerste plaats door bij onszelf te beginnen.

Het rapport 'E i V' tracht door een tipje van de sluier, van de éne, onveranderlijke werkelijkheid, op te lichten aan het creëren van een duurzame samenleving en zonniger toekomst bij te dragen. De scheppingskracht zit in onszelf. Er geldt nog steeds verbeter de wereld begin bij jezelf. Het is wel degelijk mogelijk het lot enigszins in eigen hand te nemen, door je met de juiste dingen bezig te houden die goed bij je kwaliteiten aansluiten.

Benedictus XVI (Katholiek Nieuwsblad 10 oktober 2008): Alleen zij die bouwen op Gods woord bouwen op de rotsen en wie bouwt op succes, carrière en geld bouwt op zand. Met die woorden reageerde paus Benedictus XVI op de huidige economische crisis die de hele wereld in zijn greep heeft.

Antoine Jacobs: Paus Benedictus (Volkskrant 11 augustus 2009) schrijft in zijn nieuwe encycliek Caritas in Veritate (‘Liefdadigheid in waarheid’) uitvoerig over de sociale noden in de wereld, noemt de kredietcrisis en de oorzaken ervan met naam en toenaam en schrikt er niet voor terug om het ongebreidelde marktdenken, onze energieverspilling en het ethisch relativisme ervan langs te geven. Hij analyseert dat we in een globaliserende wereld leven en trekt daaruit de gevolgtrekking dat de bijkomende problemen een solidaire aanpak vereisen. De paus laat niet na te beklemtonen hoezeer die twee zaken (progressief sociaal beleid en conservatieve ethiek) onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
‘Als het gemeenschappelijke welzijn niet het uiteindelijke doel is, dreigt het streven naar winst rijkdom te vernietigen en armoede te creëren.’ De paus roept op tot spoedige hervorming van de Verenigde Naties tot ‘een echte mondiale politieke autoriteit’, zodat werk kan worden gemaakt van ‘het idee van een familie van naties’.
Nu echter liberalisme, socialisme en christen-democratie/conservatisme steeds vaker in identiteitscrisis belanden, wordt het toch spannend te zien of de controversiële combinatie van links en rechts (en niet het waterig compromis daartussen) in de katholieke maatschappijvisie de wereld nieuwe perspectieven kan bieden.

Willem Mastenbroek Grenzen aan beter organiseren, Zelforganisatie en besturing als civilisatieprocessen:
En er is nog meer: Geert Mak ziet bepaalde uitwassen. Mak is historisch goed onderlegd en zijn feitenkennis in combinatie met enige journalistieke flair brengt hem tot de volgende diagnose (Mak, 2004): “We hebben nu te maken met een ‘new boys netwerk’. Het ‘old boys netwerk’ is aan het uiteenvallen. In dit netwerk ging misschien van alles mis maar exorbitante zelfverrijking uit de bedrijfskas was volstrekt not done. Niemand wilde doorgaan voor een graaiende parvenu”. Dat is volgens Mak snel aan het veranderen; hij schrijft: “Er is de afgelopen decennia binnen sommige leidinggevende kringen in de private en semi-publieke sector een mentaliteit ontstaan die sterk doet lijken aan de regenteske uitwassen van de achttiende eeuw. De beloning staat in geen enkele verhouding meer tot de feitelijke werkzaamheden en de bereikte resultaten. Falen wordt zelden of nooit meer gestraft. Met marktwerking heeft dit alle niets meer van doen. Bijna dagelijks maken de kranten melding van bestuurders die ondanks hun evidente mislukking wegkomen met handen vol goud.”
Waar gaat dit heen? Mak stelt: “We zien, voor onze ogen, zich een historische cultuurbreuk voltrekken, een ‘high trust society’ die in snel tempo bezig is te veranderen in een ‘low trust society’.

Willem Mastenbroek: Ondanks alle recente uitingen van hebzucht, machtsdenken, onverschilligheid, arrogantie en holle retoriek, is de drijfkracht van poen en prestige in ons deel van de wereld vergeleken met vroegere tijden stevig getemperd. Ruwe uitbuiting in droefgeestige fabriekshallen, corruptie, kinderarbeid tot in de mijnen toe, monopolistische wurging van klant en leverancier zijn bij ons teruggedrongen. Dit proces van economische civilisatie is al eeuwen aan de gang. Maar het is nooit rechtlijnig en eenduidig. De krachten naar bedenkelijke vormen van economische exploitatie, wanbeheer en zakkenvullerij blijven altijd onder ons.
De onderlinge concurrentie versterkt deze neiging. De onderlinge druk kan leiden tot het nemen van steeds grotere risico’s, tot lompe vormen van besturing en tot een onverschillige houding t.o.v. de werkvloer. “We moeten wel gegeven de concurrentie. Anderen doen het ook.” “En als het dan ook nog heel goed betaalt dan zijn we toch wel hardstikke gek als we niet meedoen.”
Zo ontstaan verschijnselen van decivilisatie, van graaierij, hebzucht en onverschilligheid. Ikonen van bestuurlijk gezag als commissaris Kok, Van der Hoeven, de Numico topman Bennink, bestuursvoorzitter Groenink en de RvC van ABNAmro hebben opvallend weinig gedaan om deze indruk te vermijden.
Organisaties worden in de tang genomen door twee processen die zich het duidelijkst afspelen aan de uiteinden van het maatschappelijk spectrum. Aan beide kanten spelen de krachten van verhuftering en spelbederf. Bij de extremen van het spectrum zijn zelfs sterke overeenkomsten te zien: Een grote voorliefde voor 'bling bling', opzichtig vertoon en gepats, graaien wat er te graaien valt. En een houding van “blame the other”: Wij kunnen er niets aan doen, het is de discriminatie, foute buren, iedereen doet er aan mee, de concurrentie, domme pech, de globalisering, de druk van de aandeelhouders.
Kortom: de verantwoordelijkheid voor het eigen gedrag wordt stevig afgewezen. Het kenmerk bij uitstek van de ware hufter!
De huidige crisis bestempelen we als een economische. Ik vind het ook een maatschappelijke- en sociale crisis; het betreft immers de manier waarop we met anderen om denken te kunnen gaan, niet alleen binnen organisaties maar net zo goed op straat, in het verkeer, in de buurt, overal. We zitten dichter op elkaar en we zijn afhankelijker van elkaar dan ooit maar ons gedrag laat daar vaak weinig van zien.

Met het 5D-concept en het Kompaskwadrant wordt beoogd aan het oplossen van de wereldvraagstukken een steentje bij te dragen. Om hoofdzaken van bijzaken te onderscheiden wordt in het rapport ‘E i V’ van kwadranten gebruik gemaakt. Het laat op eenvoudige wijze de rode draad zien die de esoterische stromingen gemeenschappelijk hebben. Deze draad begint met de tegenstellingen. Aan elke crisis liggen tegenstellingen, zoals bijvoorbeeld tussen 'Politicals en Professionals', ten grondslag. De weg naar verbetering verloopt nu relatief langzaam omdat de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer. Het zelfreinigend vermogen is verloren gegaan. De brokkenpiloten die de poblemen hebben gecreëerd moeten zich nu als een ware Baron von Münchhausen aan hun eigen haren uit het moeras trekken. Door het privatiseren van het onderwijs, de wooncorporaties en de zorg heeft de overheid het stuur uit handen gegeven en dreigt de cash cow Nederland volledig te worden uitgemolken.

Bij een compromis kan het wenselijk zijn de kool en de geit te sparen. Dat deze oplossing in het kleine Nederland werkt, wil nog niet per definitie zeggen dat het ook in relatie met het grote buitenland tot goede oplossingen leidt. Het gedoogbeleid laat zien dat daardoor de problemen eerder groter dan kleiner zijn geworden. Gedogen leidt dus uiteindelijk tot een averechts effect. Het kiezen voor de gemakkelijkste korte termijn oplossing wil nog niet zeggen dat daarmee ook het beste resultaat op langere termijn wordt bereikt. Met name voor politici geldt penny wise and pound foolish. De naïviteit komt met name in het ontbreken van een energiebeleid van de Nederlandse overheid tot uitdrukking. Terwijl iedereen weet dat de energieafhankelijkheid van het buitenland de komende decennia alleen maar sterk zal toenemen, verkopen we nu als voorbereiding daarop onze energiebedrijven alvast aan het buitenland. Een ding is zeker de onderhandelingspositie zal daardoor zeker niet sterker worden. Of met andere woorden we naaien onszelf een oor aan.

Pieter Winsemius (Volkskrant 30 oktober 2009): Werkgevers doen aan stemmingmakerij
Bernard Wientjes en Loek Hermans, voorzitters van VNO-NCW en MKB-Nederland, bepleiten een inperking van de in hun ogen bedenkelijke rol die natuur- en milieuorganisaties spelen bij procedures rond de aanleg van wegen en dergelijke. Het ontwerp voor de Crisis en herstelwet gaat hen niet ver genoeg. De natuur- en milieuorganisaties moeten gewoon hun mond houden als de politiek heeft gesproken.

Michaël Persson (Volkskrant 30 oktober 2009): Pas na zijn pensioen wordt wereldleider groen
Zo was de bijeenkomst van de beroemde milieuclub misschien wel typerend voor de huidige stand van zaken op weg naar Kopenhagen. Bijna iedereen is het erover eens dat we grotere offers moeten brengen om de klimaatverandering tegen te gaan. En bijna iedereen is het erover eens dat iemand anders daarmee moet beginnen.

Structurele problemen hebben primair een sociaal-psychologische dimensie en hebben met ons ego te maken. In een gezond bedrijf wordt het management dat verantwoordelijk is voor het ontstaan van problemen ontslagen. De schaduwzijde van de bonussencultuur zorgt er voor dat men elkaar gaat indekken. De egospelletjes optimaal meespeelt. Zaken worden onder de pet gehouden. De bonussencultuur berust op het sentiment “Voor wat hoort wat” (do-ut-des).

Alles gaat uiteindelijk om de bonus draaien, de klant of de loyaliteit aan het bedrijf speelt geen enkele rol meer. In organisaties waar het misgaat wordt vaak het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda gespeeld. Het betekent zoveel dat een persoon eerst voor zijn eigenbelang kiest, dan voor het belang van zijn collega's, vervolgens voor het echelon boven hem en pas tot slot voor het belang van het bedrijf. Het zijn de zwakke managers, de 'carrièremanagers' met een groot ego, die dreigen en intimideren om hun gelijk te behalen. De 'carrièremanagers' spelen echter weer in en zijn als het ware de marionet van het echelon boven hen. Veel managers zitten in een netwerk van corruptie. Daarentegen staan managers met een sterk ego wel open voor kritiek.

Vrijheid betekent voor veel entrepreneurs produceren wat de markt vraagt. Al behoeft het inspelen op de markt, een lange termijn visie niet in de weg te staan. De werkelijkheid is niet zwart versus wit. Het gaat er bij het zoeken naar een Midden Weg om de scherpe kanten van twee uitersten te onderkennen. Politici willen niet dat de politiek of de staat wordt gedegradeerd tot een reparatiewerkplaats waarin zij nog slechts de slachtoffers van het kapitalisme mogen oplappen. Het schrikbeeld dat democratisch gekozen regeringen er straks minder toe doen dan de gezamenlijke macht van bankiers, institutionele beleggers en multinationals. Als investeerders beschikken zij over kapitalen die het nationaal inkomen van grote landen verre overstijgen. Door de wereldwijde schaal waarop zij opereren, zijn zij maar weinig gevoelig voor nationale sentimenten. De angst voor die spijkerharde opstelling van naamloze buitenlandse investeerders is de sleutel tot alle emoties die de mondialisering oproept. Burgers voelen zich machteloos tegenover een kapitalisme dat de aandeelhouders boven de werknemer stelt en dat mensen onzeker maakt over hun baan omdat beslissingen daarover worden genomen door topmanagers in verre hoofdsteden die geen enkele binding met hen hebben.

De kern van het probleem is dat de financiële sector extreem complex is geworden. Het mechanisme van Checks & Balances is daardoor een farce geworden. Volgens Arie van der Zwan (Volkskrant 5 maart 2009) vertrouwde de DNB te veel op zijn rekenmodellen. Maar als je dat doet, schakel je het gezonde verstand uit. Een kind kon zien dat het misging. De bankiers kwamen in het parlement ook op de proppen met hun risicomodellen die het allemaal niet hadden zien aankomen.

De kredietcrisis toont een ding de risicospreiding(beheersing) is volledig (vol en ledig/leeg). De cultuurfilosoof Peter Sloterdijk hanteert in zijn boek Sferen voortdurend het oxymoron. Een oxymoron is een speciaal geval van de paradox: daar is wel een zekere tegenspraak aanwezig, maar bij nadere beschouwing lost die tegenspraak zich op. Bij de oxymoron blijft de spanning van het betekenisverschil echter in stand.
De éne werkelijheid biedt een referentiekader aan de boeken van Peter Sloterdijk.

In risk management, negentropy is the force that seeks to achieve effective organizational behavior and lead to a steady predictable state.

De kredietcrisis wordt tegen de achtergrond van de illusiecultuur geplaatst. Relatief staat tegenover absoluut. Uiteindelijk blijft het allemaal mensenwerk.

De kredietcrisis is mede een gevolg doordat de afgelopen decennia het publieke en het private domein volledig met elkaar verweven zijn geraakt. Om welvaart te creëren werkt de onzichtbare hand van Adam Smith in het private domein goed, echter voor het creëren van welzijn in het publieke domein slecht. De grote verwarring ontstaat wanneer onder het etiket van het algemeen publieke belang zaken worden verkocht die op het private eigenbelang betrekking hebben. Het publieke domein werd zo aan het private domein verkwanseld. De wolf in schaapskleren bestaat nog steeds. Er blijven handige kooplieden die knollen voor citroenen verkopen. Het gegoochel met financiële constructies mist elk houvast met de reële wereld. In de financiële sector is naar voren gekomen dat de managers de deugdelijkheid van hun producten zelf niet meer begrepen. Incompetentie wordt dan beloond. Eigenbelang versus algemeen belang zal altijd een dilemma blijven. Duidelijk is naar voren gekomen dat de fixatie op kortetermijnwinst ten koste gaat van continuïteit op langere termijn. Aan het publieke domein dient weer een sleutelrol te worden toegekend.

Arnold Heertje (Volkskrant 25 april 2009): 'Nu suggereert de politiek, geïnspireerd door instanties als het CPB, dat besluiten logisch voortvloeien uit een rekensom. Dit is de kosten-baten-analyse, dus dit moet de beslissing zijn.' Maar je kunt een goed besluit niet berekenen.
Het begrip Maya betekent ‘dat wat gemeten wordt’. De éne werkelijkheid heeft twee complementaire kanten, 'Ruimte en Duur', 'Absoluut en Relatief', 'Fysica en Metafysica'.
Marcel van Dam (Volkskrant 30 april 2009): Het CPB heeft een volgend hoofdstuk toegevoegd aan de kruistocht tegen de naar de mening van daar werkende economen te riante positie van ouderen in onze samenleving.
Het gekke is dat ik geen rapport van het CPB ken waarin met een analoge redering wordt betoogd dat de meeste bankiers en andere ondernemers meer verdienen dan ze waard zijn. Als gevolg daarvan hebben die de grootste crisis sinds de jaren dertig geproduceerd. Productiviteit is niet één op één weer te geven in een bedrag. Een oudere werknemer met veel ervaring kan een jongere werknemer behoeden voor kostbare fouten en onbezonnen risico’s.
Het gaat er om welk deel van de economische groei wordt besteed aan particuliere inkomens en welk deel aan collectieve arrangementen. Dat is een keuze voor politici, maar die kruipen graag weg achter de rug van het CPB. De hele verzorgingsstaat zou je kunnen omschrijven als een mantel der liefde. Die is opgebouwd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog, toen we ons nog met zijn allen verantwoordelijk voelden voor het welzijn van iedereen.

Marcel van Dam boek Niemands land (Volkskrant 20 november 2009): Het heeft lang geduurd voordat ik in volle omvang besefte wat de gevolgen zijn van de paradigmaverandering die de Nederlandse politiek vanaf begin jaren tachtig heeft ondergaan. Als socioloog weet ik dat je de maatschappelijke krachten moet kennen om te weten waar je de gevolgen ervan moet zoeken. Zoals astronomen pas zwarte gaten vonden nadat Einstein de betekenis van de zwaartekracht had doorgrond.
Ik ben geen Einstein en de menswetenschappen bestuderen een onderwerp dat nog complexer lijkt dan het uinversum. Het universum wordt bestuurd dor onveranderlijke natuurwetten, de samenleving door normen en waarden die constant veranderen. De toekomst kan niet worden uitgerekend door het Centraal Planbureau, de toekomst moet worden uitgeprobeerd door mensen. Omdat niemand de wijsheid in pacht heeft blijft dat behelpen, maar het helpt wel als niet succes de norm bepaalt maar de norm het succes.
Met het schrijven van Niemands land heb ik beoogd mensen die boeken lezen ervan te overtuigen dat zij door het lot zijn begiftigd met het vermogen zich aan te passen aan een complexe samenleving. Zij behoren om die reden de samenleving geschikt te maken voor mensen die dat niet kunnen.

L. Bovenberg en C.N. Teulings CPB Discussion Paper Rhineland exit:
Waar globalisering van productmarkten heeft geleid tot een verhoging van bedrijfsspecifieke risico's door een intensivering van competitie, daar heeft de globalisering van kapitaalmarkten geleid tot een verbetering van de risicodiversificatie van kapitaalverschaffers. Dit is een efficiënte vorm van sociale zekerheid.

Dit citaat staat lijnrecht tegenover de risicospreiding die door de globalisering van kapitaalmarkten werkelijk heeft plaatsgevonden. In plaats van een verbetering is er sprake van een verslechtering van de risicodiversificatie. De belastingbetaler betaalt het gelag. Met name de sociaal zwakkere groepen zijn de klos. Het is dus een ineffectieve vorm van sociale zekerheid. In hoeverre is er van het peterprincipe of het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen c.q. de 4e macht sprake? Wie durft leiders nog de waarheid te vertellen?

Coen Teulings ‘Voorspellen van crises is een illusie’ (interview Volkskrant 16 december 2009):
U gaat nog steeds uit van een V-vormig herstel, terwijl anderen uitgaan van een W-vorm.
Het alfabet heeft 26 letters met allemaal fantastische vormen. Uit deze discussie blijkt vooral dat nog veel onzeker is. De financiële sector is bijvoorbeeld nog fragiel. Of het een U, een V of een W wordt, weet niemand, wij ook niet.
Leiden de snel oplopende overheidsschulden ook niet tot brandgevaar?
‘Het overheidsbeleid is redelijk succesvol geweest , maar je kunt er niet eindeloos mee doorgaan. In die spagaat zitten we nu. Op de lange termijn ligt er een grote rekening voor de overheid. Ze zal op enig moment flink op de rem moeten trappen.

[edit]

Samenvatting ('Zelfregulering en Regulering')

Banken hebben de risicobeheersing - de ideale combinatie wel de inkomsten en niet de lasten - prima op orde. Het depositogarantiestelsel, de hypotheekrenteaftrek, aflossingsvrije hypotheek, beleggingshypotheek, securitisatie en de nationale hypotheek garantie voor woningen staan borg voor het afdekken van de risico’s van banken. De woningmarkt is nu volledig uit balans. Het fenomeen moral hazard spreekt voor zich. Hoe naïef kan de overheid, lees de politiek zijn?

Jules Muis – (30-9-2008) Ja, dank je, dat is een nuttige historische verruiming van het begrip. Ik wacht nog met spanning op een proefschrift van een voldoende geestelijk luie aspirerende assistent hoogleraar die moral hazard, de kredietcrisis, Adam, Eva, en de prijs van appels correleert.
Het onderzoeksrapport ‘E i V’ laat zien dat de kredietcrisis met behulp van het projectiemechanisme, het spiegelneuron kan worden verklaard.

Wanneer Europa met het Europese Stabiliteitsmechanisme (ESM) een deel van de risicobeheersing van banken overneemt bevat de slogan ‘dat het systeem het privatiseren van winsten en het collectiviseren van risico’s bevordert’ zeker een grond van waarheid.

De bankencrisis is een gevolg dat er te lang op de pof is geleefd. Het is interessant om te zien dat het instrument van de ingenieuze hefboomwerking dat de slagkracht, de geldschepping van banken enorm heeft vergroot uit de kast wordt gehaald om het probleem op te lossen. China kan niet worden verweten dat ze daar niet intrappen. Ze kopen liever de krenten uit de pap dan dat ze hun geld in de bazooka, het nieuwe noodfonds - de inversie van de slagkracht van de banken - investeren. De vraag is nu hoeveel Andre Stapel’s er in de financiële wereld rondlopen die probleem en oplossing met elkaar verwarren? De bazooka is niet meer dan een losse flodder.
De oplossing van de eurocrisis hangt samen met het evenwicht tussen import en export van de individuele landen (Henk Brouwer en Henk Folmer in ‘O & D’ Volkskrant 11 november 2011) of met andere woorden met de bekende macro-economische kringloop van François Quesnay. Wereldwijd is de invoer van alle landen gelijk aan de uitvoer van allen, 'Invoer + Uitvoer' = 0. Het exportoverschot van het ene land hangt met de schuldenberg van een ander land samen.

Slechts langzaam dringt het tot politici door dat om orde te scheppen in het economische verkeer, het prijsmechanisme, de onzichtbare hand van Adam Smith in het publieke domein niet goed werkt. Is dit echter geen open deur, het vrij internationaal handelsverkeer versus centraal geleide economieën, individuele sturing versus centrale sturing? Dat de elite er beter van wordt wil nog niet zeggen dat het goed is voor het volk. De schaduwzijde van de marktwerking is het eigenbelang, de hebzucht. Blijkbaar is men vergeten dat de Franse revolutie betrekking had op de strikte scheiding tussen de publieke en de private sector.

De hamvraag is of de nauwere verwevenheid van de publieke met de private sector de kwaliteit van de samenleving echt verbetert? Het rapport ‘E i V’ verdedigt de stelling dat dit niet het geval is. Door de verzelfstanding van de wooncorporaties, de zorg en het onderwijs heeft de overheid het stuur uit handen gegeven. De door de overheid gestimuleerde marktwerking heeft een averechts effect, de valkuil van de schijnmarkt ('financialisering') opgeleverd. In het economisch verkeer dienen om de productiviteit te verbeteren de spelregels drastisch te worden herzien. De politici, die de overheid aansturen denken dat het prima gaat. Politici gedragen zich zich als een kikker die levend wordt gekookt, het water is lekker wam en hij heeft niet door dat hij aan het sterven is.

Economie is een sociale wetenschap (Nederland) of een gedragswetenschap (Vlaanderen) die zich bezighoudt met de voortbrenging en verdeling van schaarse goederen en diensten.
De kredietcrisis leert dat de kwantitatieve modellen van het CPB geen rekening houden dat een mens meer is dan een koel en calculerend wezen, maar zich vooral door emoties en angsten laat leiden. De basis van de economische ordening is op eenvoudige rekensommen gebaseerd. Wereldwijd is de invoer van alle landen gelijk aan de uitvoer van allen. Artificiële intelligentie leert dat het veel lastiger is om met kwalitatieve, niet-rationele parameters van de economie rekening te houden.

De kernvraag is waarom Nederland zo op het aanstellen van een begrotingscommissaris tamboereert. Eerder heeft Onno Ruding gesignaleerd: Het vlees is nu eenmaal zwak. Onno Ruding vond in 2008 dat om een volgende kredietcrisis te vermijden banken onder meer het bonussysteem dienen aan te pakken.

Het neoliberalisme, het Angelsaksische casinokapitalisme is in Amerika vastgelopen doordat George Bush zowel de belastingen heeft verlaagd als de politieke ambities sterk heeft uitgebreid. Volgens Dani Rodrik zit ‘Europa gevangen in een trilemma’ maar dit geldt ook voor Amerika. In Amerika wordt in naam van de vrijheid de democratie afgebroken (Herman Lelieveldt Volkskrant 14 juni 2008). Als gevolg van de globalisering ontsnappen ondernemingen steeds verder aan de greep van staten.

'Even geen Nobelprijs economie meer' (OPINIE - Jan Derksen Volkskrant 30 november 2011)
De economen bedrijven geen l'art pour l'art, maar zijn ervoor onze economie wereldwijd in een goede staat te houden en deze te helpen verbeteren. Dit is mislukt. Deze mislukking moeten de wetenschappers zich aantrekken. Als ze dit niet doen, kunnen we niet verwachten dat ze echt verder komen met hun theorieën en modellen. Dat betoogt hoogleraar klinische psychologie Jan Derksen.
De economen zijn te veel onderdeel van de politieke ideologie en praktijk geworden en dus 'medeplichtig' aan politieke blunders. De economische wetenschap heeft kortom veel te weinig gezag opgebouwd in onze samenleving.

Volgens Dolf van den Brink (FD 4 november 2011) is het probleem in de westerse landen dat in de afgelopen vijftien jaren de schulden boven de verdiencapaciteit van de reёle economie zijn uitgestegen.

Het impliceert dat schulden en inkomsten niet met elkaar in balans zijn. Bij een begrotingstekort wordt nu als redmiddel geldschepping ingezet. Het blijft aanmodderen zolang het thema geldschepping in de economie onvoldoende wetenschappelijke aandacht krijgt. In de discussie om het financiële systeem weer gezond te maken blijft de belangrijke factor van fractional-reserve banking onderbelicht. Het is natuurlijk jammer voor de goedgelovigen dat de perpetuum mobile om geld uit geld te scheppen te veel geld in omloop heeft gebracht en uiteindelijk een illusie blijkt.

De illusiecultuur van de zeepbel, de aardse trimurti is de inverse van de hemelse Trimurti. Banken zorgen voor het scheppen van geld en een zakenbank á la Goldman Sachs, Lehman Brothers en banken die ongeremd geld in dubieuze waardepapieren hebben gestoken of bankemployees als Nick Leeson (Barings Bank), Jérôme Kerviel (Société Générale) of ex-zakenman en -belegger Bernard Madoff voor het vernietigen.
Of in de woorden van Bolkestein: de lotgevallen van de euro zijn ‘een goed voorbeeld van politiek wensdenken dat nuchter economisch denken overvleugeld’ (Volkskrant 3 december 2011).

Eufemistisch uitgedrukt hebben zowel George W. Bush als Tony Blair in hun regeerperiode tussen Moed en Bedachtzaamheid (Weloverwogen moed) niet de juiste balans kunnen vinden. Uit het interview van Remco Meijer met Frits Bolkestein (Volkskrant 7 september 2011) en de column van Nausica Marbe (Volkskrant 9 september 2011) blijkt dat Frits Bolkestein geleidelijk een betere evenwichtskunstenaar is geworden.

Een variant op het peterprincipe, het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen is nog steeds actueel. Mandarijnen van de keizer bevolken nu de bureaucratisch geleide ministeries.

Het zijn de hovelingen die elke vernieuwing tegenhouden. Het gaat er om de rond management by management opgetrokken hofcultuur te ontmaskeren. Een hofcultuur, koninkrijkjes ontstaan vaak in bureaucratisch geleide organisaties en zijn het gevolg van managers die gespeend zijn van de vierde productiefactor ondernemerschap. Het zijn de onderonsjes van een kleine politieke elite die de zaak verzieken. De verborgen energiebron (oerstof, Akasa, blauwdruk) in de hemel staat tegenover de blauwdruk (verborgen agenda) van de achterkamertjes politiek op aarde. Of met andere woorden hoe richten wij onze levensenergie?

Het korte termijn denken prevaleert bij politici en bedrijven. Bij marktdenken gaat het niet om collectieve, maar om deeloplossingen. Het op de korte termijn gefixeerde marktdenken bevordert de graaicultuur. Het wordt tijd om het dilemma markt versus moraal te doorbreken. Er is niets nieuws onder de zon. Door alle eeuwen heeft de ontkenning van de waarheid tot lijden en dood geleid. Het zijn in hoofdzaak de onschuldigen die van menselijk falen de prijs betalen. Zaken lopen mis wanneer in de politiek de moraliteit, de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden.

Een klassieke tegenstelling is dat de liberalen vinden dat de overheid het probleem is en de markt de oplossing en de socialisten vice versa. Door de kredietcrisis is deze controverse opnieuw aangezwendeld. Of zoals de discussie over dit thema tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos laat zien ligt de oorzaak van de graaicultuur voor de een bij de menselijke hebzucht en voor de ander dat de financiële systemen niet deugen. De een denkt vanuit de markt, het individu, de ander vanuit de overheid het collectief. De waarheid ligt ongetwijfeld ergens in het midden.

'Op de drift tot scoren volgt het bedrog' (Hermann von der Dunk Volkskrant 13 september 2011)
Cijfers, statistieken, grafieken zijn de iconen van de huidige wetenschap. Wie ermee aankomt, is bij voorbaat serieus te nemen. Een andere factor is de zuigkracht van de markt, die in de strategie van de universiteiten het wetenschappelijke ethos als hinderlijk obstakel heeft opgeruimd en, zoals in bedrijven, de bestuurders in directeuren met een bedrijfsmentaliteit heeft veranderd, die de wetenschappers met het 'publish or perish' tot concurrentie opjaagt.
In 1986 waarschuwde ik in NRC Handelsblad voor de koopmansgeest die toen de alma mater binnendrong en het wetenschappelijke ethos zou ondermijnen. Zolang voortdurend het nieuwe ethos met zijn marktgerichtheid en verwisseling van kwantiteit met kwaliteit luid wordt gepredikt, zal ook de neiging om wat te sjoemelen, die de meeste wetenschappers wel eens bespeuren, ernstige slachtoffers maken. Zeker als daar de verleiding bij komt om in de media met opzienbarende vondsten te gloriëren.

5D-concepten tonen het Hoe. De polariteit van ‘Goed en Kwaad’, het Wat zal immer een mysterie blijven. In de kern draait de beschaving om één medaille met twee kanten. Aan het ontcijferen van de éne werkelijkheid worden vele miljarden uitgegeven. De hamvraag is of het niet effectiever is miljarden te investeren in onderzoek dat gericht is op het behoud van het leven op aarde, dus om te voorkomen dat de vernietiging van biodiversiteit ongehinderd doorgaat, met de mogelijkheid van een klimaatcatastrofe in het verschiet. Of zou het ook niet beter zijn om een substantieel deel van de miljarden investeringen in de oorlogsindustrie voor het leven op aarde aan te wenden?

Het 5D-concept laat net als de levensboom en het enneagram zien dat het goede nieuws is dat er een zelfregulerend (zelfreinigend, zelfgenezend, zelfhelend) vermogen in het universum zit ingebakken. Het gaat er om de schijnwaarheden in het leven, de ingebakken clichés te demystificeren.

Het Oude Testament spreekt van het Gouden kalf en het Nieuwe testament van dat Niemand twee heren kan dienen: Jullie kunnen niet God dienen én de mammon. Ook nu gaat het nog steeds om een medaille met twee kanten, Goed en Kwaad (zie ook Demon est deus inversus en klippoth).

De boodschap, het nieuwe inzicht van Jezus (historisch-kritisch benaderd) Keer dan ook uw andere wang toe is de keerzijde van het Oog om oog, tand om tand uit het Oude Testament en berust op de Gulden Regel Wat gij niet wilt dat u geschiedt doet dat ook de ander niet (Reflexief Bewustzijn).

De crux van het rapport ‘E i V’ zit in de relatie tussen essentie (wezen) en existentie (bestaan), tussen het zondebokmechanisme en het marktmechanisme of met andere woorden tussen heer en slaaf (politicals en professionals) respectievelijk tussen verkoper en koper. De waarheid over het zondebokmechanisme leert ons om te kijken vanuit het standpunt van de vervolgden in plaats van dat van de vervolgers.

De paranoia van de marktfundamentalisten in het Westen kunnen met die van moslimfundamentalisten in het Oosten worden vergeleken. Fundamentalisme is op haar beurt een reactie op het secularisme. De publieke moraal (tegenovergestelde van de privé-moraal) is tot een nulpunt gedaald.
Het probleem waar we het over hebben is dat door de individualisering het collectieve waarden - en normenpatroon versnipperd is. Iedereen gaat voor zijn eigen ‘waarheid’. Het heeft betrekking op het cultuurrelativisme – wat jij wilt, het is jouw feestje. De door de overheid breed ingevoerde marktwerking heeft het probleem, het ‘Ieder voor zich en God voor ons allen’ alleen maar versterkt. Vroeger werd er door socialisten op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom houdt. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk aan het ontstaan en wordt door de bestuurlijke elite gepredikt dat arbeidsvoorwaarden flexibeler, lees goedkoper moeten en houdt de TV, de mediacratie het volk dom.

Evolutie heeft op de biologische en culturele evolutie, de 'Materiële en Immateriële wereld', de 'Evolutietheorie en Bewustzijnsevolutie' betrekking. De term sutratman brengt het proces van de tweevoudige evolutie tot uitdrukking. Het is de derde weg (middenweg, het eeuwig 'Goede - Ware - Schone'), die uiteindelijk tot in de hemel reikt.

In het rapport ‘E i V’ draait het om de verborgen 5e Dimensie, om de begrippen 'Persoonlijkheid en Individualiteit'. Het biedt een kader om ‘Zo boven, zo beneden’, ‘top down en bottom up’ met elkaar te verbinden. Het symbool van de verticale as komt met de draad van Ariadne, met 'De pijl van de tijd bestaat echt' overeen.

De moraal van het verhaal is dat ethiek zowel de oorzaak van het probleem als de oplossing ervan laat zien. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal, de regulerende principes buiten het verkoopverhaal worden gehouden, het gedrag wordt amoreel.
Zowel de programma's van CDA als van PvdA zijn de afgelopen decennia naar rechts opgeschoven. Het neoliberalisme is geen panacee om mismanagement, bestuurlijk wanbeheer te verkleinen. Falende managers worden op vette vertrekbonussen getracteerd. Het heeft de bestuurlijke chaos alleen maar vergroot. Het gaat er om van onze motieven een helder beeld te krijgen, het zelfbedrog, het egoïsme dat er aan ten grondslag kan liggen te ontmaskeren. Wanneer je als land de home market niet op orde hebt mag je niet verwachten dat je als gidsland op de wereldmarkt meer succes zal hebben. Biologen hebben zeker gelijk wanneer ze culturen vergelijken met plantaardige organismen, die opbloeien, rijpen, verwelken en tenslotte afsterven. De fase waarin Nederland zich bevindt begint al duidelijk minder fris te ruiken.

Een klassieke tegenstelling is dat de liberalen vinden dat de overheid het probleem is en de markt de oplossing en de socialisten vice versa. Door de kredietcrisis is deze controverse opnieuw aangezwendeld. Of zoals de discussie over dit thema tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos laat zien ligt de oorzaak van de graaicultuur voor de een bij het menselijk falen en voor de ander dat de financiële systemen niet deugen. De een denkt vanuit de markt, het individu, de ander vanuit de overheid het collectief. De waarheid ligt ongetwijfeld ergens in het midden.

De PvdA plaatst in het beginselprogramma vrijheid boven gelijkheid en solidariteit. Een typisch liberaal beginsel is de vrijheid van het individu. Daarentegen verklaart links zich van oorsprong solidair met de zwakkere groepen in de samenleving. Gelijkheid, emancipatie vaak via spreiding van geld, kennis en macht brengt de relatie, het spanningsveld tussen het individuele en het collectieve tot uitdrukking. Door vrijheid boven gelijkheid en solidariteit te stellen positioneert de PvdA zich als centrum rechtse middenpartij.

Ik maak me zorgen over het korte termijn winstbejag dat hier en daar overheerst. Een gebrek aan ethisch en moreel handelen is mede oorzaak geweest van de economische crisis (Van der Hoeven Volkskrant 28 oktober 2009)
Haar opmerkingen zijn de werkgevers Bernard Wientjes, Loek Hermans en Albert Jan Maat in het verkeerde keelgat geschoten.
Van der Hoeven gaat met de onderwijswereld overleggen over cursussen ethiek bij managementopleidingen (Volkskrant 30 oktober 2009).
Door haar vrijwel kritiekloze en kleurloze politieke opstelling etaleert Van der Hoeven zich op ethisch terrein als een lege huls. Dit in tegenstelling tot wat je van een CDA politicus in het kader van het rentmeesterschap zou mogen verwachten. Of met andere woorden wat is precies de toegevoegde waarde van deze minister? Verdient Maria van der Hoeven het voordeel van de twijfel of moet Van der Hoeven zelf voor haar falende overheidsbeleid verantwoordelijkheid nemen? Inmiddels is bekend dat ze de eer aan zichzelf houdt.

De tijdgeest wordt door het individuele consumentengedrag, het consumentisme (ongebreidelde behoeftebevrediging) en het collectieve stemgedrag tot uitdrukking gebracht.

De psyche (reflexief bewustzijn) werkt als een spiegel. Het is deze spiegel die zorgt voor de golfbewegingen in de geschiedenis. Welke kant van de medaille, de aardse Tetrade (Standaardmodel, de gemanifesteerde werkelijkheid) of de hemelse Triade (ongemanifesteerde werkelijkheid), laten we overheersen? Alleen wanneer we ons meer met de Triade verbinden komt de beschaving een stapje verder. Meer opties zijn er niet en dat was al bij Pythagoras (De Gulden Verzen van Pythagoras) bekend.

Stelling: Voor een juiste balans tussen individuele en collectieve belangen dienen net als 'Kerk en Staat' het 'publieke en private' domein duidelijk door een derde weg (middenweg, derde domein, wet van harmonie) van elkaar te worden onderscheiden. De in de publieke sector te ver doorgevoerde vrije marktwerking komt er in feite op neer dat de overheid in eigen doel schiet. Door het stuur uit handen te geven los je geen problemen op.

Stelling: De Vierde , Vijfde en Zesde macht (Media) zorgen in Nederland voor de feedforward besturing en de 1e, 2e en 3e macht voor feedback.

Brussel heeft inmiddels geleerd dat het om ‘en-en’ gaat, een monetaire unie is onmogelijk zonder politieke unie. De hamvraag is nu of het 'en-en' model van de Verenigde Staten de ultieme oplossing biedt? In het rapport ‘E i V’ staat het model ‘God en Darwin’ centraal.

De column Eerst komt de markt, dan pas de moraal van Pieter Hilhorst (Volkskrant 6 september 2011) spreekt voor zich.

Is de financiële dienstverlening in Europa niet toe aan een shakeout?

Abram de Swaan Het financiële regime. Over de gevolgen van een moderne dwaalleer (Thomas More Lezing 2010)
Het model van de publiek-private-samenwerking is aan herijking (zie IJktheorie) toe.

Voor topsalaris en bonus is geen goede rechtvaardiging (Fred Zijlstra, Volkskrant 16 oktober 2010)
Met hoge salarissen en variabele beloningen zouden managers beter presteren. Gedragspsychologisch gezien klopt dat idee helemaal niet.
Belonen (en straffen) zijn psychologische processen. Dus gaat het hier in feite om een gedragswetenschappelijk vraagstukken over salarissen en beloningen in relatie tot arbeidsmotivatie.
Vele deskundigen behandelen motivatie en beloningen als een economisch vraagstuk . En dat is het eigenlijk niet. Het is meer een psychologisch en een ethisch vraagstuk.
Variabele beloningen (bonussen) lokken voornamelijk strategisch gedrag uit. Dat wil zeggen, mensen doen niet wat goed is voor de organisatie, maar richten zich vooral op wat god is voor hun portemonnee. Het wakkert enkel hebzucht aan. Om die reden is het ook maar beter geen variabele beloningen in te voeren.

De eerder gevoerde ‘wetenschappelijke’ abstracte discussies over wel of geen bonussen toekennen zijn leuk voor de borreltafel. De discussie behoort te gaan hoe meet je in complexe organisaties de kwalitatieve meerwaarde waarop de bonussen, de extra beloningen van individuen zijn gebaseerd? Promotie, tantième, een snellere doorstroming zijn de bekende prikkels die al heel lang worden toegepast. Hoe voorkom je de 'exhibitionistische zelfverrijking' van Wim Kok?

Door het stuur uit handen te geven los je geen problemen op. Marktdenken berust enkel op het principe van belonen en straffen. Het verdeelt de wereld in winners en losers.

De sleutel die op het slot past is al millennia bekend. Het kapitalisme is in zijn valkuil gelopen, door de moraal van het verhaal uit het oog te verliezen. Dwaasheid prevaleert boven wijsheid. Het gaat er niet om producten te ontwikkelen die zoveel mogelijk geld aan de samenleving onttrekken, maar om producten op de markt te brengen die aan de kwaliteit van het samenleven bijdragen. Natuurlijke vijanden van de mens worden meer en meer door kunstmatige vijanden, de door de mens veroorzaakte crisissen vervangen.

Stephen Hester van de Royal Bank of Scotland (Volkskrant 30 november 2009) ‘het is simpel: we hebben allemáál te veel geleend: banken, bedrijven, huiseigenaren en ook landen. Niemand wilde groei missen’.
De kredietcrisis is daarmee ook een morele crisis, vonden bijna alle deelnemers aan het Amsterdam Financial Forum. Dat had Balkenende ze voorgezegd: ‘Bankieren heeft een sterke morele en ethische dimensie. Die is uit het oog verloren.’

De innovaties van de banken hebben een averechts effect opgeleverd. Uitgangspunt daarbij is dat een conjunctuurcyclus zich binnen de marges van kwadranten beweegt, daarentegen een grote schommeling zoals de kredietcrisis speelt zich binnen het ‘maskerkwadrant’ af. Het marktmechanisme faalt wanneer de individuele verantwoordelijkheid, de ethische drijfveren van zowel verkopers als kopers, van zowel overheid als burgers uit beeld verdwijnt. In hoeverre is de overheid zowel de oorzaak als de oplossing van het probleem? Een ding is zeker de overheid is te veel gefocussed op de korte in plaats van op de lange termijn. In hoeverre zijn we bereid van de ervaringen uit het verleden te leren?

Onder het mom van marktwerking is er in de collectieve sector een graaicultuur ontstaan die zijn weerga niet kent. De verhouding tussen prestatie en beloning is volledig zoek. In plaats van het immorele neoliberale gedachtengoed te bestrijden wordt met name door de PvdA het spel 'links lullen en rechts vullen' enthousiast meegespeeld. Door de politieke machtsspelletjes met rechts mee te spelen is het tegenwicht naar extreem rechts verloren gegaan.

De innovatie in de financiële sector staat diametraal tegenover de innovatie van religie, volgens Jared Diamond een manier om mensenmassa’s in bedwang te houden. Het draait primair om hoe kunnen we de kwaliteit van de besluitvorming verbeteren. Er dient wel degelijk met de keerzijde van de evolutietheorie rekening te worden gehouden dat er van doelgerichtheid in de natuur sprake is.

In kwalitatieve zin trekt de overheid zich terug, echter niet in kwantitatieve zin. De terugtredende overheid meent door het bevorderen van de mythe van marktwerking de werkelijkheid beter te kunnen beheersen. Dit is slechts gedeeltelijk waar. Een kenmerk van politici is dat in plaats van de ander centraal te plaatsen men graag een ander verantwoordelijk houdt. Een probleem met politieke consensus is dat voor een specifieke beslissing nooit één persoon verantwoordelijk is. Door de beslissingsmacht aan de markt over te laten wassen politici hun handen in onschuld. Het is duidelijk dat politici weer bereid dienen te zijn zelf het stuur in handen te nemen en daarvoor verantwoordelijkheid te dragen.

Links en rechts staan in de politieke besluitvorming als gelijkwaardig tegenover elkaar. Voor het introduceren van de marktwerking door de overheid hielden de socialistische krachten (these) en rechtse, liberale krachten (antithese) elkaar aardig in evenwicht. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten en de hypothese van de great moderation ('grote matiging') de ernst van de kredietcrisis hebben versterkt. De klassieke controverse tussen John Maynard Keynes en Milton Friedman moet daardoor in een ander perspectief worden geplaatst. Door de introductie van de marktwerking heeft het corrigerende mechanisme van het keynesianisme sterk aan kracht ingeboet. Of met andere woorden nu de wal het schip heeft gekeerd zal het herstel middels het keynesianisme moeizamer verlopen.

Door het ‘u vraagt, wij draaien’ van het cliëntelisme, de twee handen op een buik politieke manipulatieve spelletjes kan van een gesloten systeem worden gesproken waarvoor de tweede wet van de thermo dynamica geldt en waarop dus de entropie van toepassing is. Of met andere woorden in een gesloten systeem blijft de kwantiteit, de totale hoeveelheid energie gelijk, maar de kwaliteit van de totale hoeveelheid energie zal na verloop van tijd lager zijn dan ervoor. Maar gelukkig bestaat er ook negentropie.

Waar ligt het juiste evenwicht tussen de klassieke benadering van een bank: hoe kan ik zoveel mogelijk verdienen voor de klant en de op het gedachtengoed van de neoliberale economen (paranoïde kapitalisten) gebaseerde insteek hoe kan ik zoveel mogelijk verdienen aan deze klant? Het probleem is dat de morele inhoud slechts voor een deel in regels valt te vangen. Ook al zijn er veel regels het wil nog niet zeggen dat mensen zich er ook daadwerkelijk naar gedragen. Het is juist de religie die de leemte van het morele kader beoogt op te vullen. Al betekent dit niet dat religieuze dogma’s niet ter discussie kunnen worden gesteld.
De oplossing van het kredietcrisis heeft niets met rationele rekenmodellen maar alles met de psychologische, sociologische en filosofische invalshoek te maken. Het is uiteindelijk de kuddementaliteit die de crisis veroorzaakt. Concepten als groupthink, cognitieve dissonantie en performativiteit komen meer centraal te staan.

'Hard vechten voor onze welvaart' (Interview Arie van der Zwan (Volkskrant 20 februari 2010):
Je moet een soort gilde van overheidsdienaren creëren. Dat zie je in Frankrijk ook. Een groep mensen die het ene moment in de autoindustrie of de vliegtuigindustrie werkt en het volgende moment op een departement. Je wilt niet alleen bureaucraten maar ook mensen met levenservaring en bedrijfservaring. We komen uit een tijd van zo min mogelijk overheid. Dan trek je ook een bepaald type mensen aan. Je hebt juist ondernemende mensen nodig. Het ondernemerschap is niet het privilege van het bedrijfsleven. Het is in alle organisaties van belang. Nu zitten we opgescheept met een overheid met te weinig ondernemerschap.
Die hele privatiserings- en marktwerkingsoperatie, wie hebben daar nu uiteindelijk voordeel van gehad? De hoogopgeleiden hebben hun positie verbeterd terwijl ze er aan de onderkant van de maatschappij alleen maar de nadelen van hebben ondervonden.
Er heeft een enorme verschuiving in de inkomensverdeling plaatsgevonden. Daarmee is iets fundamenteels doorbroken: de solidariteit. Daar heeft het geweldig aan geschort. Dat was voor mij ook de reden te reageren op de uitlatingen van Wim Kok voor de commissie-De Wit. Wat hij zei over de salarisverhoging bij ING, dat kan toch niet? De elite had zijn stem moeten verheffen tegen de uitwassen. Een gemeenschapsgedachte zonder solidariteit is een lege huls.

In Nederland is de situatie gegroeid dat de hoogwaardigheidsbekleders die in de schaduw van de formele macht opereren, met al hun bijbanen aanzienlijk meer verdienen dan de verantwoordelijke bewindspersonen. Uiteindelijk is het de informele 'vierde, vijfde en zesde macht' die echt aan het roer zit. Michail Gorbatsjov heeft gelijk ‘We hebben een perestrojka nodig.’

Het is een goed initiatief van de SP om het aantal bijbanen te beperken. De oude politieke netwerken zijn niet in staat gebleken de continuïteit van organisaties te waarborgen. Om een duurzame samenleving te bevorderen zijn nieuwe netwerken, beslissingsstructuren nodig. Elke beslissing vindt in het nu, vaak in een split second plaats. Het leven bestaat alleen in het eeuwige nu. Waar kiezen we, bewust of onbewust, voor in het leven?

Tussen de verkoper en de koper (kredietverleners en schuldenaren), de aanbodzijde en de vraagzijde zit voor beide partijen de stem van het geweten. Uiteindelijk zijn we het allemaal zelf, die de chaos creëren.

Spanningen bemoeilijken toezicht (Volkskrant 17 december 2009): Doordat toezichthouders zoals de De Nederlandsche Bank (DNB) vooral naar individuele financiële instellingen kijken, ontbreekt hun het zicht op het geheel. Juist dat wereldwijde onvermogen om ‘macrotoezicht’ te houden op het hele systeem was een van de oorzaken van de financiële crisis, stelt de Algemene Rekenkamer in een onderzoek naar het toezicht op banken en andere financiële instellingen.
Codes zijn geen panacee voor beter bestuur, stelt de De Algemene Rekenkamer in haar rapport over financieel toezicht. ‘Zelfregulering betekent ook dat het niet of onvolledig naleven van de codebepalingen wel gesignaleerd, maar niet gesanctioneerd kan worden.’ Minister Bos van Financiën is het daar volstrekt niet mee eens. De bankencode ‘is juist een goede combinatie van het nemen van eigen verantwoordelijkheid met wettelijke ondersteuning.’

Creativethink maakt het mogelijk de ongeordendheid van een systeem, de entropie te verminderen. Creativethink (Zelfgenezend vermogen), geestelijke ordening staat tegenover chaos. Creativethink, leren in het kader van de geestelijke wereld, stelt zich open voor nieuwe ervaringen, voor creativiteit. Er wordt niet op oude patronen, conditioneringen en groupthink voortgeborduurd.

Alleen het plaatsen van de wereldvraagstukken in de juiste context maakt het mogelijk probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. Daarvoor is het eerst nodig deze context te begrijpen. Aan de hand van het 5D-denkkader en symbolische beelden is het mogelijk te laten zien hoe verschillende concepten in de universele context met elkaar samenhangen. Cultuuroverdracht heeft op de imitatie van Plato betrekking en niet op intimidatie.

De keerzijde van de nauwe verwevenheid tussen publieke en private belangen is, dat het voor burgers niet meer duidelijk is in hoeverre het publieke belang meetelt. Dit wordt nog versterkt wanneer zelfs de wetenschappers het niet met elkaar eens zijn. Met name de ontkenning dat er wat aan de hand is met het ecologische systeem door klimaatsceptici als Hans Labohm en Arthur Rörsch. De door de overheid gestimuleerde marktwerking heeft de wetenschap in toenemende mate gecommercialiseerd. De wetenschap is altijd aan specifieke uitgangspunten, aan een context gebonden.

Een klassieke tegenstelling is dat de liberalen vinden dat de overheid het probleem is en de markt de oplossing en de socialisten vice versa. Door de kredietcrisis is deze discrepantie opnieuw aangezwendeld. Of zoals de discussie over dit thema tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos laat zien ligt de oorzaak van de graaicultuur voor de een bij het menselijk falen en voor de ander dat de financiële systemen niet deugen. De een denkt vanuit de markt, het individu, de ander vanuit de overheid het collectief. Vloeien de meeste maatschappelijke vraagstukken niet voort uit het onbegrip tussen de verhouding tussen het individuele geval en de algemene regel? De waarheid ligt ongetwijfeld ergens in het midden.

Een probleem kun je alleen effectief oplossen door oorzaak en gevolg duidelijk met elkaar te verbinden en niet door wat in de politiek vaak gebeurt de kool en de geit te sparen. Topbestuurders vinden dat kritiek op hun functioneren het vertrouwen in het systeem negatief beïnvloedt. De kredietcrisis leert dat de bomen niet tot in de hemel groeien. Er is een schijnwelvaart gecreëerd, die laat zien dat we te lang boven onze stand hebben geleefd. Door krediet in het systeem te pompen is een implosie door de overheid afgewend, met als gevolg een explosie van de begrotingstekorten. De crisis kan alleen worden opgelost door weer meer waarde aan het systeem toe te voegen. Is het niet juist zo dat de te lang volgehouden struisvogelpolitiek de problemen extra heeft versterkt?

De waan van de dag regeert. De politieke agenda wordt nu sterk beïnvloed door machtige brancheorganisaties die in Brussel en Den Haag voor de belangen van hun achterban lobbyen. Het gebrek aan een langere termijn visie bij de coalitiepartijen en dus ook bij de centrale overheid wordt nu door machtige brancheorganisaties opgevuld. Het heilige geloof van de overheid in de marktideologie heeft tot gevolg dat de sterkste partij die het hardst aan de deken trekt de ander bloot legt. Het gaat nu al zo ver dat er politici zijn die pleiten voor een tarief voor de inkomstenbelasting. Het is een oud dilemma dat wat goed is voor een individu behoeft nog niet goed te zijn voor het collectief. Het is als met je vrijheid houdt op waar die van de ander begint.

De collectieve sector dient juist om de marktsector daar waar wenselijk aan te vullen. Het gaat om 'welvaart en welzijn'. Een goede taakverdeling tussen beide sectoren zorgt voor een optimaal resultaat. Een ding is zeker de problemen die door het korte termijn denken van politici zijn gecreëerd worden alleen opgelost wanneer de partijen met een inspirerend verhaal, een visie op de langere termijn komen.

Alan Greenspan: ‘De kredietcrisis komt rechtstreeks voort uit het diepste wezen, dezelfde bron van de mensheid: het onstuitbare talent van mensen om in tijden van voorspoed te denken dat die voorspoed nooit voorbij zal gaan. We zullen dus meer crises zien, tenzij iemand weet hoe we de menselijke natuur moeten veranderen.’
Vorig najaar gaf Greenspan voor het Amerikaanse congres toe dat hij fouten had gemaakt. Hij had te veel op de redelijkheid van bankiers vertrouwd. Dat was zijn grootste fout geweest. ’Zij wisten dat risico te laag geprijsd was en dat er op enig moment een correctie moest komen. Ik vrees dat de meesten van hen dachten dat ze zich bijtijds konden terugtrekken.’ (Volkskrant september 2009)

De kredietcrisis is mensenwerk en kan door de wederkerigheid tussen het innerlijke en uiterlijke universum te onderzoeken worden begrepen.
Het zijn de monopolistische tendensen van de multinationals, de internationale bancaire sector die de kredietcrisis hebben veroorzaakt. De kredietcrisis speelt zich binnen het maskerkwadrant af. Of met andere woorden de zakenwereld is ontmaskerd.

[edit]

Zie ook:

Boeken:

Externe Links

<< vorige | volgende >>

Categorie: Artikelen | Rapport | Auteur: Harry Nijhof


Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 906 keer bekeken.