2.3.1 Meta-bewustzijn, Zo boven Zo beneden

Herkenning en Regulering (Kompaskwadrant, Normen en Waarden)

Plato onderscheidt in zijn Faidros (Phaedrus 246A ff., 253C ff.) drie aspecten van de menselijke ziel die hij vergelijkt met een wagenmenner achter een tweespan. Zowel de menner als wel de twee (gevleugelde) paarden zijn onderdeel van de tripartite ziel. Deze drie onderdelen zijn (in verschillende transcripties veelal hetzelfde):
- De menner, de logos of noes (nous) (intellect, het redenerende en kennende deel)
- Het nobele paard, de thumos, thumoeides (passie, wil, doorzettingsvermogen)
- Het weerspannige paard, epithumia, epithumetikon (trek, lust, driftleven)
In de Staat, een dialoog die begint met het zoeken naar de definitie van 'rechtvaardigheid', wordt de 'ideale' staat beschreven.

Toelichting: PEDAGOGIEK.NET (Kies: Psyche):
De menselijke psyche is geen eenheid, maar bestaat uit verschillende elementen. Onderscheiden kunnen worden:

• begeerte,
• wilskracht en
• verstand.

Het speelveld van de ziel manifesteert zich door het zelfbewustzijn. De ultieme blauwdruk van het leerproces (‘Avatar’, de oerbron) blijft in de schepping verborgen. Wel wordt persoonlijke informatie in het BOEK VAN HET LEVEN, de Akasha-kronieken opgeslagen.

Marco Iacoboni Het spiegelende brein (p. 21):
Merleau-Ponty behoorde, samen met bijvoorbeeld Franz Brentano, Edmund Husserl en de grote Martin Heidegger, tot een filosofische stroming die bekendstaat als de fenomenologie. Deze denkers hadden kritiek op de klassieke filosofische benadering omdat deze zich in hun ogen liet verleiden door de zoektocht naar de heilige graal – het wezen van de verschijnselen – en zich verloor in mijmeringen over abstracties (de platonische tradities). Zij pleitten daarentegen voor een ‘een terugkeer naar de dingen zelf’ (in feite het aristotelische instinct) en stelden voor nauwkeurig aandacht te schenken aan de objecten en verschijnselen van de wereld en aan onze eigen innerlijke ervaring van deze objecten en verschijnselen.

In het rapport ‘E i V’ wordt met name gebruik gemaakt van de psychologische inzichten van Roberto Assagioli, Richard Bandler (NLP), Eric Berne, William James (Engelse versie), Stanislav Grof, Carl Jung, Abraham Maslow en Carl Rogers. Het Meta-leren is vooral gebaseerd op de modellen van Francis Heylighen, David Kolb, Ned Herrmann en Timothy Leary.

De vervormingen van Creativethink en Zelfregulering (Zelfgenezend vermogen, Zelfrealisatie) zijn Groupthink en Chaos:

Het 5D-concept, het Ether-paradigma (kwintessens) brengt de ommekeer, de kwintessens tot uitdrukking. Het Ken uzelve leidt er toe dat we op chaos en groupthink grip kunnen krijgen.

Het kernkwadrant rechts laat de ommekeer zien. Hoe we ons dus weer met de natuurlijke kringloop van de schepping (1 t/m 4 van boven naar beneden) kunnen verbinden. Zoals we in de inleiding hebben laten zien is het mogelijk ons weer met de oerbron te verbinden.

Søren Kierkegaard gaat uit van de metafysische gedachte dat de mens samengesteld is uit twee aspecten. Als tegenstelling heeft de dualiteit van Kierkegaard het eindige. De dualistische strijdvraag tussen de heilige God en de wilde natuur, die beiden eeuwig zijn is opgelost met de realisatie van het tijdelijke en relatieve waarin de vrije wil tot een keuze kan komen en het eigen lot kan bepalen.

Marco Iacoboni Het spiegelende brein (p. 221): In Vrees en beven stelde Kierkegaard dat ons bestaan alleen betekenis krijgt door onze authentieke engagement bij het eindige en tijdelijke, en dat dit engagement ons definieert. De neurale resonantie tussen het zelf en de ander die door spiegelneuronen mogelijk wordt gemaakt, is volgens mij de belichaming van zulk engagement. Onze neurobiologie, met andere woorden onze spiegelneuronen, verbindt ons met anderen. Spiegelneuronen belichamen de diepste manier waarop we met elkaar in relatie staan en elkaar begrijpen: ze tonen aan dat we gemaakt zijn voor empathie, en dat zou ons moeten inspireren invloed uit te oefenen op onze samenleving en onze wereld te verbeteren.

G.A. Janse: Aan wat de Deense filosoof Søren Kierkegaard te zeggen had over de hogere grond heeft me altijd geboeid en er zonder meer aan voorbij te gaan of in de wind te slaan, zou een stuk zijns-rijkdom zonder meer ontkennen. Kierkegaard onderscheidt drie stadia om het hogere aan te raken, n.l. het esthetische, ethische en religieuze stadium. In het esthetische staan we in het alledaagse leven en denken. Gewoon genieten en verder niet zeuren of nadenken over de diepere zin van het leven. Zien of stilstaan bij dat alledaagse en oppervlakkige bestaan, waarvan sleur, verveling en onvrede met het bestaan dikwijls uiterlijke kenmerken zijn, of m.a.w. een existentiële zorg die knaagt, kan iemand d.m.v. een sprong in het ethische stadium brengen, waar normen en waarden een leidraad gaan vormen voor het leven. Die normen en waarden zijn dikwijls aangereikt door hogere instanties, opvoeders en mensen die zichzelf als voorbeeld stellen en strikt naleven wat goed of slecht is. Deze opgelegde waarden en normen, kan iemand zijn vrijheid ontnemen om vrij te handelen. Een volgende sprong is het religieuze stadium. Voor het religieuze stadium is moed nodig om de ethiek te kunnen overstijgen. Als voorbeelden noemt Kierkegaard Jezus, die in de tempel bleef tegen de wil van zijn vader in en Luther, die gehoor gaf aan zijn roeping. Deze roeping, het aangesproken worden door iets hogers, is de weg om gehoor te geven aan je eigen daimon, je innerlijke stem, je geweten, je zesde zintuig. Door de sprongen van het esthetische, in het ethische en tenslotte in het religieuze zijn gedachten aangaande de roeping van je levenstaak, zozeer gezuiverd, dat inzichten in een wijsheid komen te staan, die alle denken te boven gaan.

Hans de Heer legt in zijn boek Geest van Stof, de Mnemocratische Evolutie van het Bewustwordingsproces een verband tussen de moderne natuurkunde en de menselijke geest:
P. 8: De relatie tussen samenstelling en afbeelding in de wereld is van zeer groot belang, indien men meer te weten wil zien te komen over de relatie tussen de samenstelling van de wereld en het bewustzijn.
P 16: De herkomst van de bewegingsvormen wordt een stuk minder geheimzinnig door ze in verband te brengen met de zogenaamde symmetrische eigenschappen van de fundamentele groep. Iedere bewegingsvorm blijkt namelijk een soort spiegelbeeld te hebben. De natuurkundigen spreken van deeltjes en anti-deeltjes, maar het zou beter zijn het woord deeltje te vervangen door het woord factor en te zeggn dat iedere fundamentele factor zijn antifactor heeft.
P. 52: Eigenlijk kan de evolutie van het netwerk in zijn geheel worden opgevat als een enkel – maar wel enorm gecompliceerd en allesomvattend leerprocs.
P. 77: Voor het begrip intelligentie wordt een definitie gebruikt gehanteerd die afkomstig is van de natuurkundige David Bohm, namelijk ontplooiing van informatie. P. 78: Het blijkt nu dat de ontplooiing van exformatie de vier aspecten reproductie, herkenning, leervermogen en regulering aan zich verbindt, die in hun onderlinge samenhang tot ontwikkeling van steeds geavanceerder vormen van intelligentie voeren. Zo ontwikkelen herkenning en regulering zich door onderlinge communicatie tenslotte tot zelfherkenning en zelfregulering, vormen van intelligentie die het ontstaan van meercellige organismen pas mogelijk maakten. Bewustzijn komt in deze beschouwingswijze te voorschijn als een uiterst intensief communicatieproces tussen zelfherkenning en zelfregulering, waarbij deze twee aspecten elkaar een zeker gehalte aan bewustzijn verlenen.
P. 79: Mystici hebben die dualistische opvatting vele malen aan de kaakgesteld en gepoogd te vervangen door een esoterische opvatting van de wereld als een geheimzinnige harmonie van schijnbare goddelijke tegenstellingen. De in dit boek geschetste evolutie van het bewustwordingsproces werpt echter een heel ander licht op het tragische lot dat de mens op deze wereld is beschoren. De menselijke tragedie blijkt het gevolg te zijn van een niet te vermijden geestelijke verwarring waarbij bewustzijnsnormen worden aangezien voor gedragsnormen en gedragsnormen voor bewustzijnsnormen.
P. 81: Niet voor niets doen termen als de informatiemaatschappij en de nieuwe economie hun intrede.

Het collectief onbewuste kent geen verleden, nu en toekomst. Het heelal bestaat omdat we het kunnen waarnemen. Er moet tegenstelling zijn tussen subject en object, anders kan niet van bewustwording worden gesproken. Zintuigelijke waarneming is mogelijk omdat er een tegenstelling is tussen licht en donker. Verschijnselen als ruimte (oneindigheid), de 4e dimensie tijd (eeuwigheid) en het daaruit voortvloeiende, eeuwige, scheppende ‘terugkoppelingsmechanisme’, dat het nu met verleden en toekomst verbindt, brengen een ontwerp, een blauwdruk tot uitdrukking. De dingen zijn zoals ze zijn. Veel wetenschappers moeten nog tot het inzicht komen dat de éne werkelijkheid geen grenzen kent. Het centrum van alles is het ongemanifesteerde, het verborgen Zelf, het non-verbale, het verticale, het natuurlijke bewustzijn.

De Bijbel gebruikt voor het Zelf de metafoor van het Lam Gods. In het vijfde wortelras gaat het er om dat de mens leert zich in dienst te stellen van het hogere Zelf (Assagioli).

De 'bewustzijnsschil' is analoog aan de vijf niveaus Sensation, Awareness, Experience, Self-awareness en First-person experience opgebouwd. In de publicatie Dubbele Poort worden de vijf bewustzijnsniveaus van Francis Heylighen toegelicht. Net als bij NLP wordt er van een metamodel (Meta-model, Metamodeling) gebruik gemaakt. Al zijn in dit kader ook de inzichten van Ned Herrmann, Carl Jung, David Kolb en Timothy Leary interessant.

Het mechanisme achter de 'natuurlijke selectie' wordt door de Heilige tetraktys van Pythagoras tot uitdrukking gebracht. De getallen van Pythagoras brengen een relatie, een specifieke categorie van betrekkingen waarbij het geheel meer is dan de som van de delen, het fenomeen emergentie tot uitdrukking. Pythagoras was een cyberneticus. De mens maakt deel uit van auto- en kruiskatalytische systemen (Ervin Laszlo).

De controverse tussen Marcelo Gleiser en H.P. Blavatsky heeft op het evolutieplan betrekking. Volgens Marcelo Gleiser bracht Pasteur aan het idee van de ‘spontane generatie’ een beslissende slag toe (p. 228). De kern van mijn betoog komt erop neer dat er geen ultieme waarheid te ontdekken valt en dat er geen verheven plan achter de schepping steekt (p. 273). Daarentegen stelt de Theosofie dat er wel degelijk een evolutieplan, de moraal van het verhaal ('Immanentie – Periodiciteit – Transcendentie') aan de schepping ten grondslag ligt.

Wat zegt de Nobelprijswinnaar Ilya Prigogine (interview met Jan Bor en Marnix Verplancke 1997) op een vraag over universele natuurwetten:
Bepleit u een uitbreiding van de oude Newtoniaanse wetenschap, of wilt u naar een totaal nieuw paradigma?
'De Newtoniaanse wetenschap moet een heel belangrijke, maar ook een heel specifieke tak van de fysica worden. Het is die tak die toepasbaar is wanneer je een aantal deeltjes uit het geheel kunt isoleren. Maar de concrete natuur kan dat niet. Om die te benaderen heb je een holistische aanpak nodig, die ieder reductionisme overstijgt. Dat is een nieuw paradigma.'

Spinnen
'Zo'n tweehonderd miljoen jaar geleden leefden er in Argentinië spinnen van een halve meter groot. Dit was een fluctuatie die niet is gegroeid. De reuzenammonieten hebben het ook niet gehaald. Andere dieren en planten daarentegen wel. De natuur zit dus vol creativiteit en vernieuwing en daarom hebben we een fysica nodig die in termen van mogelijk-heden en probabiliteiten denkt.'
Ook als het om anorganische materie gaat, moet je in termen van mogelijkheden en probabiliteiten denken, stelt Prigogine. 'Zo ontwikkelen we bijvoorbeeld nieuwe structuren en materialen. De meeste daarvan, ook die materialen die worden gebruikt voor supergeleiding, worden in een niet-evenwichtstoestand gemaakt.'

Deze visie moet toch ook een diepgaande invloed hebben op ons gehele denken?
'Dat hoop ik. De westerse filosofie is een voortgaande discussie tussen Herakleitos' wereld van het worden en Parmenides' wereld van het zijn. Deze discussie, die zo'n 2500 jaar geleden is gestart, is nog steeds niet ten einde.' De discussie draait om de vraag of er vaste en universele natuurwetten zijn of dat de natuur een wordingsproces zonder wetmatig-heden is. 'Geen van beide is volgens mij waar.'

Dus er bestaan geen universele natuurwetten?
'Dat hangt af van wat u onder universele wetten verstaat. U kunt ze net als Parmenides zien als symmetrisch met betrekking tot het verleden en de toekomst. Maar u kunt er ook iets anders onder verstaan, als u een wet ziet als tijdsgericht en mogelijkheden aanreikend, dan zit u bij Herakleitos. Bij Goethe, Schelling, Bergson, Whitehead en Heidegger zien we dit ook.'

U noemt Bergson regelmatig in uw boeken. Hoezeer bent u door hem beïnvloed?
'Grofweg gesproken heeft een menselijk wezen twee soorten ervaringen. Er is de ervaring van herhaling, die leidt tot wetten. Maar er is ook de ervaring van creativiteit. Ik bewonder Henri Bergson wanneer hij zegt dat dit een volwaardige ervaring is die toont dat ik een deel van het universum in mezelf kan zien: de creativiteit. Tot daar volg ik hem.' 'Maar Bergson benadrukte de rol van de creativiteit en besloot daaruit, net als Whitehead en Heidegger trouwens, dat we daarom de wetenschap maar moeten opgeven of beperken tot de herhaalbare processen. Dat is het onderwerp van zijn L'évolution créatrice. Wat ik probeer te doen, is aantonen dat Bergsons conclusie voortvloeit uit een simplificatie van de wetenschap. Misschien kunnen we nu voor het eerst een meer samenhangende, niet-dualistische visie op de wereld ontwikkelen, waarin zowel voor de wetenschap als voor de filosofie plaats is.'

Bergson stelde dat er twee kenniswijzen zijn, een wetenschappelijke en een intuïtieve.
'Ik zal nooit het bestaan van verbeelding ontkennen. Het is functioneel om te speculeren over mogelijkheden, ook al is deze speculatie niet in wiskundige taal om te zetten. Ik gaf onlangs een lezing over Giordano Bruno. Ik was sterk onder de indruk van zijn verbeelding. Zo spreekt hij over het multiversum in plaats van het universum en hij bewijst daarmee niet-deterministisch te zijn. De materie ziet hij als mogelijkheid en de wereld als een oneindigheid.'
'Veel van wat Bruno zei is belachelijk gemaakt door de toenmalige wetenschap. Hij was immers maar een paar jaar ouder dan Galileï. Toen het determinisme vaste voet aan de grond had gekregen, leken zijn ideeën gewoon gek. Bruno was tegen de mathematisering van het universum. Achteraf bezien heeft hij daar gelijk in gehad in zoverre dat wiskunde maar één aspect van een benadering van het universum is, en meestal niet de eerste. Het fysische contact komt ervóór. Pas dan moet de geschikte wiskunde gevonden worden om dit fysische te vatten. Ik denk dus zeker niet dat we de wereld alleen in een wiskundige taal kunnen beschrijven.'

Marionetten
'Het belangrijkste is dat we de strikte scheiding tussen twee culturen kunnen overstijgen. De geschiedenis van de westerse filosofie is een ongelukkige geschiedenis die alleen maar tot dualisme of monisme heeft geleid. In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen. Dat is wel een heel raar beeld. Het past perfect bij de eeuwenoude retoriek die wil dat de menselijke geschiedenis contingent en de natuurlijke gedetermineerd is. Hoe kan dit gecombineerd worden? Wij handelen in de natuur. Als wij contingent zijn, is de natuur het dus ook, want wij zijn een deel van de natuur.'
'De grote fysicus maar niet zo grote filosoof David Bohm heeft een boek geschreven over het overstijgen van de tijd. Hij had het ook over een expliciete en een impliciete orde. Dit is een heel conservatieve en deterministische zienswijze omdat ze ervan uitgaat dat we alleen maar kunnen ontdekken wat al op voorhand is gegeven. Maar zo werkt het niet. In de natuur is niets aanwezig wat aanleiding kan geven tot Mozarts muziek of Michelangelo's schilderijen. De mens doet meer dan het gegevene herhalen.'
'De ervaring van de pijl van de tijd en van de creativiteit is waar het in het leven om draait. En wanneer de wetenschap er geen vat op heeft, ligt dit aan de wetenschap en niet aan de realiteit. je moet niet de fout maken van Einstein. Hij zei dat de tijd een illusie is. Degene die hem gelooft, hecht meer belang aan een wiskundige vergelijking dan aan de realiteit.'

Rolf Kasper Prigogine en Teilhard de Chardin (Tijdschrift GAMMA jrg. 5/nr. 3 juni 1998)
Het ontstaan van het eerste leven In zijn boek Orde uit Chaos (1985) schrijft Prigogine (einde van hoofdstuk 5):
Het is opmerkelijk dat de onlangs ontdekte microfossielen bijna net zo oud zijn als de eerste rotsformaties van de aarde: 3,8 miljard jaar. Als men aanneemt dat de aarde 4,6 miljard jaar oud is dan is het feit dat het leven zo vroeg is ontstaan een zeker argument voor de opvatting dat het leven een gevolg is van spontane zelforganisatie. Zo'n spontane zelforganisatie treedt altijd op als de omstandigheden dat toelaten . We moeten toegeven dat we nog lang niet toe zijn aan een kwantitatieve theorie van deze spontane zelforganisatie.

Prigogine eindigt zijn boek Orde uit chaos met de volgende passage:
Het is bijzonder opvallend dat het moment waarop we nu leven zowel een diepgaande verandering in het wetenschappelijke natuurbegrip te zien geeft als een ingrijpende verandering van de structuur van de menselijke samenleving als gevolg van de bevolkingsexplosie. Dit leidt tot een behoefte aan nieuwe verbanden, zowel tussen de mens en de natuur als tussen de mensen onderling. We kunnen ons niet langer aansluiten bij het oude a-priori-onderscheid tussen wetenschappelijke en ethische waarden. Dit onderscheid was nog mogelijk in de tijd dat de uitwendige wereld en onze innerlijke wereld met elkaar in conflict leken, zelfs haaks op elkaar leken te staan. Tegenwoordig weten we dat de tijd een constructie is en dus een ethische verantwoordelijkheid draagt. De denkbeelden waaraan we in dit boek veel aandacht hebben besteed - de begrippen stabiliteit en fluctuaties - hebben een uitstraling naar de sociale wetenschappen. We weten nu dat samenlevingen onvoorstelbaar ingewikkelde systemen zijn die een potentieel gigantisch aantal tweesprongvertakkingen met zich meebrengen, wat geïllustreerd wordt door de grote verscheidenheid aan culturen die zich in de betrekkelijk korte tijdspanne van de menselijke geschiedenis hebben ontwikkeld. We weten ook dat dergelijke systemen bijzonder gevoelig zijn voor fluctuaties. Dit is een reden voor hoop en vrees: hoop, omdat zelfs de kleinste fluctuaties kunnen groeien en de structuur van het geheel kunnen veranderen. De handelingen van de enkeling moeten dus niet worden verklaard tot onbetekenende spartelingen. Aan de andere kant echter heerst ook vrees, omdat de zekerheid van vaste, eeuwig geldende regels in ons heelal voor altijd verloren lijkt. We leven in een gevaarlijke en onzekere wereld die niet tot blind vertrouwen kan inspireren, maar misschien hoogstens tot dat gevoel van gematigd optimisme dat de God van de schepping volgens sommige talmoedische teksten bij de schepping moet hebben gehad.

Hoe kunnen wij de kloof tussen 'zijn' en `worden' overbruggen?
'Zijn' en `worden' zijn begrippen die in tegenspraak zijn met elkaar, maar deze begrippen zijn wel nodig om de wereld waarin we leven als geheel te beschrijven.

Kosmologie
Stephen Hawking beschrijft in zijn boek Het heelal (vertaling van de oorspronkelijke uitgave A brief history of time, 1988) dat men er tot 1956 vanuit ging dat bij de 'oerknal' aan drie verschillende symmetrieën werd voldaan.
- de C- symmetrie: De symmetrie die zegt dat de wetten voor deeltjes en antideeltjes gelijk opgaan.
- de P-symmetrie: De symmetrie die zegt dat de wetten gelijk zijn voor iedere situatie en haar spiegelbeeld.
- de T-symmetrie: De symmetrie die inhoudt dat - als we de bewegingsrichting van alle deeltjes en anti-deeltjes omkeren - het systeem naar de toestand teruggaat, waarin het in het verleden verkeerde (omkeerbaarheid van de tijd).
Prigogine eindigt zijn boek met de beschrijving van een middenweg tussen het determinisme en het pure toeval. Hij zegt dat de onomkeerbaarheid een kosmische oorsprong heeft, nauw verbonden met het ontstaan van het universum. De tijdstroom geeft het verschil aan tussen de rol van het verleden en die van de toekomst. Maar de onomkeerbaarheid houdt niet op bij het ontstaan van de kosmos; zij is bijvoorbeeld ook aanwezig in de kernreactie in het binnenste van de zon en in het leven op aarde. Prigogine heeft de onomkeerbaarheid verbonden aan de nieuwe waarschijnlijksheidsformulering van de natuurwetten.
Deze formulering geeft de principes, die ons in staat stellen de constructie van het 'universum van morgen' te ontcijferen. Het gaat over een universum in opbouw, waarvan de toekomst geen vast gegeven is. De nieuwe natuurkundige wetten zijn verbonden met de instabiliteit op macroscopisch en microscopisch niveau. Zij beschrijven de gebeurtenissen zo goed mogelijk zonder deze te reduceren tot de afleidbare en voorspelbare consequenties van de deterministische wetten.

Het is opvallend dat Prigogine, de vader van de chaostheorie wel een ordening, een plan achter de chaos signaleert. Dit geldt ook voor het natuurrecht.

In de wijsbegeerte is natuurrecht de aanduiding van een sedert meer dan tweeduizend jaar bestaande wijze van denken over mens en maatschappij, die berust op de grondgedachte dat er een menselijke natuur bestaat en dat ook de samenleving berust op een natuurlijke ordening (zie ook Natuurwet).
In zijn lange geschiedenis, van de stoïcijnse filosofen via de grote middeleeuwse denkers en Hugo de Groot tot in onze dagen, vindt men bovenvermelde kenmerken steeds terug: of men nu geloofde in de immanente redelijkheid van de wereld, in het scheppingsplan van God of kortweg in het bestaan van regelmaat in de verschijnselen, altijd is de grondgedachte die van een onafhankelijk van de mens bestaande ordening in de wereld, die men door middel van deductieve redenering kan vaststellen.

Frans Marie Gilbert De Medts 29 juni 2006: doctoraatsverdediging aan de Technische Universiteit Eindhoven.
Het belangrijkste deel van zijn onderzoek (ongeveer een periode van 20 jaar) behandelde de opbouw van een nieuw wereldbeeld en het vastleggen van verbanden tussen dit wereldbeeld en architectuur. Zijn conclusie is dat kwaliteitsvolle architectuur alleen maar kunst kan en mag zijn. Zijn wereldbeeld werd dan ook, in de meest absolute zin, zijn kunstwerk. Elk kunstwerk bestaat dan ook uit de uitwerking van zo’ n wetenschappelijk-kunstzinnige gedachte. Zijn kunstwerken kan je daarom omschrijven als poëtisch geladen stukjes natuurfilosofie. Ze hebben namelijk te maken met het inzicht, dat schoonheid en (bio) diversiteit steeds gebed zijn in de absolute onvolmaaktheid van het leven en aldus van de overgang.
1.2 De inhoud op verhalende wijze
We houden eraan dit proefschrift te introduceren met twee citaten :
“..... er bestaat een neiging om te vergeten dat alle wetenschap verbonden is met de cultuur in het algemeen, dat alle wetenschappelijke ontdekkingen, hoe vooruitstrevend en esoterisch en ingewikkeld ze op het moment zelf ook mogen lijken, betekenisloos zijn buiten hun culturele context. Een theoretische wetenschap die niet beseft dat haar meest relevante en belangrijke constructies uiteindelijk uit zullen kristalliseren in begrippen en in woorden die vat hebben op de ontwikkelde laag van de bevolking en een wezenlijk onderdeel zullen worden van het algemene wereldbeeld - een theoretische wetenschap, beweer ik, waar dit vergeten wordt, waar de ingewijden tegen elkaar blijven mijmeren in een taal die op haar best slechts voor de kleine groep vakbroeders begrijpelijk is, een dergelijke wetenschap zal noodzakelijkerwijs geïsoleerd raken van de rest van de cultuur ; op den duur zal zij wegkwijnen en verkalken, hoe levendig en esoterisch de experts ook blijven kijven in hun gezellige clubjes.” (1)
1. Citaat: Erwin Schrödinger (nobelprijs natuurkunde). Bron: Ilya Prigogine en Isabelle Stengers ‘Orde uit chaos’ - De nieuwe dialoog tussen de mens en de natuur. Uitgeverij Bert Bakker Amsterdam 1988. Blz.46.

“We leven in een tijd van toenemende specialisatie en daar zijn uitstekende redenen voor. De mensheid komt steeds meer aan de weet over elk afzonderlijk onderzoeksgebied en naarmate de specialismen zich ontwikkelen, zijn ze geneigd zich op te delen in verschillende subspecialismen. Dat proces speelt zich telkens opnieuw af en het is zowel noodzakelijk als wenselijk. Er is echter ook een groeiende behoefte om specialisatie aan te vullen met integratie. De reden daarvoor is dat complexe, niet-lineaire systemen niet adequaat kunnen worden beschreven door ze op te delen in subsystemen of in afzonderlijke, vooraf gedefinieerde aspecten. Als men die subsystemen of aspecten afzonderlijk bestudeert - hoe nauwgezet men dat ook doet - en de resultaten achteraf samenvoegt, leveren die geen bruikbaar beeld van het geheel op. In die zin bevat het oude gezegde - het geheel is meer dan de som der delen - een diepzinnige waarheid. We moeten dus af van het idee dat serieus onderzoek zich zou beperken tot het samenpersen van een duidelijk omlijnd probleem binnen een smalle discipline, terwijl breed, integrerend denken zich alleen mag afspelen tijdens cocktailparty’s. Zowel in de academische wereld als in bureaucratieën en elders stuiten we op een gebrek aan respect voor de noodzaak van integratie.” (2)
2. Citaat: Murray Gell-Mann (nobelprijs natuurkunde). Bron: Murray Gell-Mann ‘De Quark en de jaguar’ - Avonturen in eenvoud en complexiteit. Uitgeverij Contact Amsterdam/ Antwerpen 1994. Blz.347.

Voor we het 'Wat en Hoe' van de emergentie van het leven volledig begrijpen - waarbij we eerder in millennia dan in honderden jaren moeten denken - is het zeker nuttig de boodschap van Marcel Gleiser in zijn boek Een scheurtje in de rand van de schepping (p. 299) ter harte te nemen:
Mensen! Word wakker en red het leven, met alles wat je ter beschikking staat! Leven is zeldzaam. Vereer het, koester het, laat het voortduren, verspreid het door het Universum. Dat is ons allerhoogste doel als de denkende geesten van de kosmos.

De éne werkelijkheid is dat het universum in het menselijke bewustzijn wordt weerspiegeld. De driehoek van Pythagoras en de categorieën van Aristoteles symboliseren hoe de innerlijke wereld met de uiterlijke wereld, religie en wetenschap, 'Wat en Hoe; Hoe en Wat' met elkaar worden verbonden. De beschavingstransformatie die in het holos tijdperk plaats vindt bouwt op eerdere transformaties voort:

De relatie tussen macro en micro, de reciprociteit berust op het Hermetisch Axioma Zo boven, zo beneden; Zo beneden, zo boven of de uiterlijke werkelijkheid is een weerspiegeling van de innerlijke werkelijkheid en vice versa. Filosofisch wordt de ziel bezien als een psyche of spiegel van het zelf bestaande uit rede, geest en verlangens.

Begrijpen is volgens Spinoza de dingen zien in hun ‘logische afhankelijkheid’.

Carl Jung noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, ‘acausale geordendheid’. Het begrip toeval (synchroniciteit) wordt in verband gebracht met ‘logische afhankelijkheid’ en ‘acausale geordendheid’.

Individueel leerproces ('Kernkwadrant en Kompaskwadrant', Goed en Kwaad, Recursie)

Gerrit van Dalfsen Emergentie, Fysicalisme en Superveniëntie - 5.4. Conclusie (p. 50):
Het doel van de scriptie was het onderzoeken van de relatie tussen geest, leven en de materiële wereld. Het doel was het vinden van een derde weg tussen het reductionistisch fysicalisme en het non-reductionisme. Ik denk dat ik daarin geslaagd ben. Ik heb laten zien hoe niveaus van emergentie aan elkaar gerelateerd kunnen worden, een mogelijkheid die door emergentisten steeds ontkent is geworden.

André de Vries De Emergentie en Evolutie van Drie Werelden (dissertatie juni 2009)
Op p. 355 worden de drie werelden (fysiek/concreet) (psychisch/mentaal) (abstract) schematisch weergegeven.
Primair gaat het om de drievoudige evolutie ‘Stoffelijk - Psychisch - Geestelijk’.

Het factorgetal (factorelement, heptagoon, ‘telesphoros’) zeven correspondeert met de zeven zintuigen en de atoommassa in groepen van zeven, maar ook met de zeven (hoofd)elektronenschillen (Periodiek systeem/Elektronenconfiguratie). In de Theosofie staat het factorelement 7 symbool voor een natuurconstante.

Freek van Leeuwen Geestkunde hoofdstuk 5.2.2 Het gewaarworden (p. 208)
Wat er om de mens heen gebeurt, prikkelt de vijf zintuigen van het lichaam: tast, smaak, reuk, gezicht en gehoor. In de zintuigcellen worden mechanische prikkels (tast, gehoor), chemische prikkels (smaak, reuk) en elektromagnetische prikkels in de vorm van licht (gezicht) opgevangen. Deze prikkels veroorzaken snelle veranderingen van het spanningsverschil tussen de binnen- en buitenkant van de zintuigcellen, zogenaamde ‘potentiaalsprongen’: een elektrisch verschijnsel dat zich voordoet in het membraan van de cel door het heen en weer bewegen van elektrische ladingen in de vorm van elektrisch geladen natrium-, kalium- en chlooratomen, zogenaamde ‘ionen’.
Aan de zintuigcellen zijn zenuwcellen verbonden, die de potentiaalsprongen overnemen en vervolgens door het membraan van hun uitlopers heen naar de hersenen voortgeleiden. In de cellen van de hersenschors aangekomen, veroorzaken zij in het membraan daarvan dezelfde potentiaalsprongen, wat op het elektro-encefalogram is te zien. Bewegende elektrische ladingen, zoals elektronen in een draad, vormen een magnetisch veld om zich heen; daarmee overeenkomend veroorzaken de potentiaalsprongen in de hersencellen een trillende, magnetische uitstraling (een ‘magneetveld’ genoemd) rondom de cellen, dat door het magneto-encefalogram wordt weergegeven.
Elektromagnetische verschijnselen op aarde zijn een uitdrukking van het licht en de warmte in de geestelijke wereld (alleen zijn licht en warmte daar levend, op aarde niet). Zo komt de magnetische uitstraling van de hersencellen in de stoffelijke wereld overeen met de uitstraling van licht en warmte door de geest in de geestelijke wereld: als zij werkzaam zijn gedragen de uitstralende hersencellen zich zoals de geest zelf, die door werkzaam te worden de ziel als vormbare krachtruimte om zich heen uitstraalt.
De hersencellen bevinden zich ruimtelijk gezien ook in de ruimte van de ziel. De ziel gaat met de magnetische toestandsveranderingen van de geprikkelde hersencellen meetrillen; daardoor wordt de werkzaamheid van die cellen op de ziel overgedragen. De zintuiglijke indrukken verschijnen in de ziel als lichtvormen, die daar een weergave zijn van de gebeurtenissen die vanuit de buitenwereld op de zintuigen hebben ingewerkt. De ziel is het overdrachtsmiddel tussen geest en stof. In de ziel vindt de overdracht van gegevens tussen de stoffelijke en geestelijke wereld plaats; een geestelijke wereld die in dit geval tot de binnenwereld van de menselijke geest beperkt blijft.

Het verschijnsel dat Jeroen Dijsselbloem in het eindrapport Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen signaleert namelijk dat de verantwoordelijke bewindslieden een tunnelvisie vertoonden is niet nieuw. Een tunnelvisie komt duidelijk met een conditionering of blinde vlek, het Pontius Pilatus-syndroom overeen. Het zijn vaak illusies of onbewuste patronen die ons leven sturen.

Het bewustwordingsproces bestaat uit de uitwisseling tussen het vrouwelijk en het mannelijk, tussen 'Chaos, Gaia en Eros' en het 'Goede, Ware en Schone', tussen materie en geest, tussen lagere en hogere Triade, tussen chaos en harmonie, tussen navel (Epithumia) en hart (Thumos), tussen begin en het einde, tussen Alpha en Omega.
Het Kompaskwadrant laat zien dat het er om gaat met de natuurlijke kringloop, de oerbron in verbinding te komen.

De éne werkelijkheid wordt gesymboliseerd door door de levensboom en de ommekeer, de boom van kennis van goed en kwaad, de bewustzijnsevolutie van de mens. De essentie van het leven draait om de mens als microkosmos met de macrokosmos te verbinden. De opzet van de wetenschap de quantummechanica met de relativiteitstheorie te integreren is een doodlopend spoor. Wel biedt recent wetenschappelijk onderzoek een coherenter beeld op het Akasha-veld. Het meervoudig brein-model van Herrmann, het typologisch model van Jung, het model van leerstijlen van Kolb en de roos van Leary (en wellicht nog andere modellen) lijken ergens allemaal op elkaar. Voor de wetenschap is het thema ‘Wederkerigheid' en 'Synchroniciteit’ een hot item. Er is niets nieuws onder de zon. Wat wel vernieuwt is de tijdgeest. De vorm verandert maar niet de inhoud.

De Ka-Ba-Lah-boom past in de MetaTRON zelf, wat in 2 dimensies uitgedrukt wordt, maar ook in 3 dimensies begrepen kan worden. In de "Tree of Life" is MetaTRON de Kether (Kroon) De verbinding tussen Aarde en Hemel: Malkuth en Kether (2de zuil van "Mildheid"). In deze consensus-werkelijkheid de zuil van wreedheid en in feite al sinds het "plotse onststaan van de Homo-Sapiëns" dit geval: de biorobot. In de esotherie is het de MetaTRON, dat de "ongemanifesteerde energie" omzet in de Creatie in Malkuth (Moeder Aarde). In de huidige situatie wordt Malkuth "verkracht", "geëxploiteerd": vervormd voor "eigen gebruik".

Daniel Ofman: Een maskerkwadrant is een kwadrant dat aan de oppervlakte lijkt op een kernkwadrant, maar in realiteit precies het omgekeerde is.
Het maskerkwadrant laat zien dat we in een loop (schizofrenie) terecht kunnen komen wanneer we niet meer met onze spirituele bron zijn verbonden.

The future of the human race - part 2.

Reciprociteit (Structure follows Strategy, Integratie, Verbeeldingskracht, Winst of Verlies)

Plato verdeelde de werkelijkheid in twee zijnssferen, materie en geest met als schakel de ziel. Het antahkarana, nous legt de imaginaire verbinding tussen epithumia en thumos. Het zelfbewustzijn, dat meta-leren mogelijk maakt, kan als een recursiefproces worden opgevat. Het universum (universele quintessens) creëert een levend wezen dat in staat is zichzelf te aanschouwen en te reguleren. Het universum kijkt als het ware op een bewust niveau naar zichzelf. De in het brein, het geheugen opgeslagen informatie kan opnieuw worden geprojecteerd. We zijn aan onze eigen perceptie, het eigen perspectief overgeleverd. Het reflexieve ik, het zelfbewustzijn ondergaan we niet alleen als een ontologisch gegeven, maar veeleer als een fenomenologisch feit.

De fysicus Cees Dekker stelt een intrigerende vraag in de Volkskrant van 4 maart 2006, namelijk welk model past het zuiverst op de éne werkelijkheid? Cees Dekker gaat voor de objectieve, wetenschappelijke werkelijkheid. De heer Karskens (Filosofie & praktijk nrs. 2 en 3 2006) gelooft niet in een totaliteitstheorie, de snaartheorie die de relativiteitstheorie van Einstein en de quantummechanica verbindt. Dit antwoord sluit aan op het recent in de Volkskrant door Martijn van Calmthout besproken boek ‘TROUBLE with PHYSICS’ van Lee Smolin. Snaartheoretici vergeten namelijk een principieel punt: dat tijd en ruimte zelf ook uit zo’n theorie van alles naar voren moeten komen. De snaartheorie neemt volgens Smolin ruimte en tijd als fundamentele gegevens.

Het rapport ‘E i V’ geeft een nieuw perspectief op een oud vraagstuk. Primair gaat het om de kwaliteit van het recept, de Nieuwe levensrichting, het AOS-concept, BON, het Vierde Model of het Nieuwe Denken. Het rapport ‘E i V’ beoogt net als deze 'probleemgestuurde' modellen probleem en oplossing dichter bij elkaar te brengen. We zitten in ons eigen wereldbeeld gevangen. Het outside the box-denken komt centraal te staan.

Het rapport ‘E i V’ maakt gebruik van een besturingsparadigma, dat in een 5Ddenkraam past. Het 5Ddenkraam brengt de reciprociteit tot uitdrukking. In de bijlage Triade + Tetrade zijn belangrijke innovaties gerubriceerd die onze huidige maatschappij in sterke mate hebben gevormd. Het 5Ddenkraam heeft een 'hybride context' ['Twee zijnssferen' van Plato, 'Microkosmos en Macrokosmos' ('Verstandelijke - en Waarneembare wereld') van H.P. Blavatsky, 'Twee religies' van Henri Bergson, 'Twee soorten ervaringen' van Ilya Prigogine, 'Twee domeinen' van Ervin Laszlo, Mikrosphärologie en Makrosphärologie van Peter Sloterdijk, ‘Wereldbeeld en Mensbeeld’ van Klaas van Egmond en de 'Kwantummechanica en Relativiteitstheorie'] en biedt zowel een verfijning in etherische zin (verborgen dimensie) als een samenhangende toekomstvisie voor het bereiken van de éne werkelijkheid (Cosmic consciousness van Teilhard de Chardin).

De netwerkconnecties (Communicatie, Trekkermechanisme, NLP) in de microwereld van het brein functioneren analoog aan een sociaal netwerk ('complementaire schismogenesis') in de macrowereld. Een sociaal netwerk, dat in het spraakgebruik als 'netwerk' wordt aangeduid, is een netwerk van mensen of groepen mensen.

Wederkerig altruïsme, het verschijnsel waarbij men elkaar wederzijds helpt of een gunst verleent, is een veelvuldig onderzocht onderwerp binnen de evolutionaire psychologie. De reciprociteit van "voor wat hoort wat" is "heb uw naaste lief". Rita Smaniotto: Op basis van experimenten, simulatie-onderzoek en een heranalyse van een aantal antropologische studies naar het delen van voedsel in jagers-en verzamelaarsvolkeren concludeert Rita Smaniotto in haar proefschrift dat het "voor wat hoort wat" mechanisme niet zo wijdverspreid is als doorgaans wordt aangenomen. Volgens haar is er in veel gevallen sprake van een alternatief mechanisme, het "heb uw naaste lief" mechanisme. Dit mechanisme is vooral gericht op het welzijn van personen in iemands directe omgeving.
Promotie onderzoek Patrice van de Vorst: mijn te onderzoeken stelling is: Er is een biologische of anatomische grondslag voor het ontstaan van het menselijk bewustzijn en de menselijke moraal. Deze komt voort uit de evolutionaire veranderingen in de geslachtsorganen van de soort Homo.

Ilya Prigogine stelt: De ervaring van de pijl van de tijd en van de creativiteit is waar het in het leven om draait en we zijn zeker nog lang niet toe aan een kwantitatieve theorie van spontane zelforganisatie.

In hoeverre is het slim te bezuinigen op de uitgaven die voorkomen dat de biodiversiteit verder afneemt?
Het is nu wetenschappelijk bewezen dat de mens het klimaat van zijn planeet ontregelt en dat dat riskant is, met fortuinlijke winnaars op sommige plaatsen en dramatische verliezers op andere. Het kiezen wordt gemakkelijker door te accepteren dat het leven is zoals het is. Het gaat primair om risicobeheersing.

In plaats van dat we de systemen steeds complexer en ondoorzichtiger - Too big to fail - maken moeten we terug naar wat al in 1973 door de econoom E.F. Schumacher: in zijn boek Small Is Beautiful, het spreiden van risico's is aangegeven.

Bij het reflexief bewustzijn gaat het om de wisselwerking tussen het verticale (non-lokale) en het horizontale bewustzijn, de synchronisatie van de rechter - en de linker hersenhelft. De 'hybride context' weerspiegelt deze wisselwerking en heeft op de lateraliteit (Lateralization) van de rechter - en de linker hersenhelft betrekking. Het gaat er dus om het complementaire rationele en intuïtieve denken te integreren.

Mark Heirman: boek Beschavingen botsen niet - In de tang tussen religie en cultuur (recensie)
Cultuur is datgene wat volken van elkaar onderscheidt en beschaving juist datgene is, wat hen verenigt. Een beschaving verenigt door ontwikkelingen te steunen, die alle culturen doorkruisen - qua onderwijs, wetenschap, technologie, handel en economie - maar nog duidelijker vanuit wetten en rechtsregels die alle culturele verschillen overschrijden.
Dat de Franse filosoof Henri Bergson in elke religie twee religies aan het werk ziet, namelijk een statische en een dynamische, een verdrukkend en een bevrijdend perspectief [zie: Deux sources de la morale et de la religion (1932)] bevestigt de opvatting van Heirman, dat - zoals elke beschaving - ook de Europese beschaving een yin-yangverhaal van tegengestelde principes is, die alleen in hun samenhang zowel stabiliteit als vernieuwing garanderen.

Stelling: Voor een juiste balans tussen individuele en collectieve belangen dienen net als 'Kerk en Staat' het 'publieke en private' domein duidelijk door een derde domein (‘bron van harmonie’) van elkaar te worden onderscheiden. Het privatiseren van de publieke sector komt er in feite op neer dat de overheid in eigen doel schiet. Door het stuur uit handen te geven los je geen problemen op.

De machtsevenwicht-diplomatie is de koers kwijt. In de politiek is de feedback te veel op opportunistische korte termijn belangen gericht. Het zijn mensen die aan de ’eeuwige wederkeer’ op basis van het kwalitatieve en/of kwantitatieve feedforward-feedback-mechanisme sturing geven. De scheiding der machten wordt door al de nevenfuncties van de bovenlaag bedreigd. Het 5Ddenkraam legt de nadruk op feedforward besturing. Het is effectiever te voorkomen dan te genezen. Of met andere woorden tegenover de dynamiek in de samenleving op aarde staat de kosmische dynamiek in het universum. Houden we ons bezig met creëren of nabootsen dat’s the question. Kiezen we voor het eigen koninkrijkje, de 'bv Ego' of het koninkrijk in de hemel, het hemelse rijk?

EU-voorzitter verwerpt achterkamertjes politiek en achterkamertjes politiek is vaak broodnodig.
De verborgen oerbron in de hemel staat tegenover de verborgen agenda van de achterkamertjes politiek op aarde.

In het universum is asymmetrie een gegeven. Door (b.v. in de politiek steeds) eenzijdig op marktwerking, lees concurrentiekracht de nadruk te leggen wordt slechts een kant van de medaille belicht. De mensheid wordt op aarde juist uitgedaagd voor zijn survival slimme 'en-en' oplossingen, lees betere vormen van duurzaam samenwerken (solidariteit, broederschap, mens en samenleving), die echt meerwaarde creëren te bedenken.

Man en Vrouw gelijk? Net als rechtse en linkse politici zijn mannen en vrouwen wel gelijkwaardig maar ongelijk. Het feminisme heeft ongetwijfeld een belangrijke bijdrage geleverd dat meisjes nu beter scoren op school. De uitkomst wordt in sterke mate bepaald door het etiket dat er door de maatschappij wordt opgeplakt. Met welke bril kijken we naar de werkelijkheid en de maatschappelijke ordening die daarvan een gevolg is?

Samenwerken en overleg zijn typisch ‘vrouwelijke’ eigenschappen, mannen exceleren in competatief en haantjesgedrag. Zit het leven niet geweldig in elkaar?

Marcel van Dam De dubbele agenda van deskundigen (Volkskrant 31 maart 2011)
Commentaar: Als argument hoor ik al jaren dat de stijgende zorgkosten door de vergrijzing komt. Feit is dat de echte vergrijzing nog moet beginnen. Bij productontwikkeling speelt het probleem dat de klant wil een Rolls Royce voor de prijs van een Volkswagen. Dit fenomeen doet zich ook in de zorg voor. Er zijn meer perspectieven om naar de kosten in de gezondheidszorg te kijken. Nu wordt de zorg vooral gezien als een groeisector waarin veel geld valt te verdienen. Met name Els Borst heeft er voor gezorgd dat de overheid de rem uit de zorgauto heeft verwijderd. De hamvraag is of met het toenemen van de kosten de kwaliteit navenant stijgt? Het is de grootste misser om de gezondheidszorg met de massaproductie van een T-Ford te vergelijken. In deze zin is de zorg geen markt. Voor de collectieve sector geldt veelal de wet van Baumol, namelijk bij veel arbeidsintensieve diensten is de toename van de arbeidsproductiviteit aanmerkelijk geringer dan bij het productieproces van agrarische en industriële goederen die zich lenen voor mechanisering en dat van diensten die zich lenen voor automatisering. Het gaat dan bijvoorbeeld om leerkrachten, verplegend en verzorgend personeel, uitvoerende kunstenaars, maar ook om kappers en schoenmakers. Of misschien nog belangrijker is de vraag hoe ziek is de maatschappij door onze aandacht alleen op marktwerking te focussen? De zorg is deel van de “instant-geluksindustrie” geworden. Leeftijdsgrens van alcohol van 16 naar 18 jaar? De politiek ziet het niet zitten. Het is wenselijk met een ‘hybride’ bril naar de éne werkelijkheid te kijken.

Model van zelfsturende teams in thuiszorg succesvol

Louise Fresco Emotie is verworden tot bron van kennis (Volkskrant 28 maart 2011)
De toenemende tolerantie ('gedoogbeleid') voor onwetendheid ondermijnt zowel de wetenschap als de democratie.
Hoe is het mogelijk dat wetenschap een bron van verwarring is geworden in plaats van een leidraad voor vooruitgang?
Hoe komen we uit deze patstelling van steeds minder feiten tegenover steeds meer emoties en meningen?
Dit vraagt ook om kunst. Dat lijkt in eerste instantie een hachelijke zaak. De kunst laat zich niet zo maar een maatschappelijke rol opleggen. Maar juist de kunst verkent de dubbelzinnigheid van emoties, de tegenstrijdigheid van morele stellingnames. De kunst doorbreekt daarmee de simpele dichtomie tussen pessimisme en optimisme (optimistische pessimist).
Want het blijven steken in het feitenloos pessimisme ontkent datgene dat het meest wezenlijk is voor de menselijke vooruitgang: het kunnen leren van onze fouten.

De zotheid van professor Balkenende (Volkskrant 25) maart 2011
Balkenende betoogt dat vroeger of de overheid, of het bedrijfsleven, of maatschappelijke verbanden verantwoordelijk waren, maar dat er nu eerder sprake is van én-én: alleen samen kunnen de instituties de problemen van deze tijd – innovatie, duurzaamheid, klimaat, energie, voedselzekerheid, mensenrechten – het hoofd bieden. Het CDA-geluid is voor een goed verstaander wel hoorbaar: waarden zijn belangrijk in de nieuwe wereldordening zoals die door Balkenende wordt geschetst, en de overheid en het bedrijfsleven moeten het samen rooien.
Commentaar: Individuele, deelbelangen van bedrijven stroken niet zonder meer met collectieve belangen. Het probleem is juist dat de politiek, door de in Nederland-breed ingevoerde marktwerking, de ‘hybride’ bril juist heeft afgezet. De overheid (staat) is deel van het probleem geworden en vooralsnog niet van een zichtbare oplossing.

Eric van Damme Speltheorie, Volkskrant 11 december 2010, Gammacanon (50): Prisoner’s dilemma
De vraag ‘Wat maakt sommige samenlevingen welvarend en andere arm?’ fascineerde Adam Smith en staat ook nu nog op de agenda. Het vermogen van mensen om samen te werken maakt een belangrijk verschil. Het prisoners’ dilemma laat zien dat samenwerking geen vanzelfsprekendheid is. De juiste instituties kunnen effectieve samenwerking bewerkstelligen. De zoektocht daarnaar is nog in volle gang en de schat kan vermoedelijk alleen door een multidisciplinair team van sociale wetenschappers gevonden worden.

Lennart Booij: We moeten van het lekkers afblijven (Volkskrant 13 juli 2010)
Misschien is het mijn gedegen calvinisme, mijn geloof in gezamenlijkheid of solidariteit. Maar nu we maatschappelijk min of meer weer in hetzelfde schuitje zitten, is het zaak de reis zo aangenaam mogelijk te maken. Dat doen we volgens mij het beste door het ouderwetse begrip ‘wederkerigheid’weer centraal te stellen.
Dat betekent dat je je niet meer als instant te bevredigen consument kunt opstellen, maar als betrokken burger die zich mee verantwoordelijk voelt voor het geheel. Dat vereist een mentale omslag die door de politiek moet worden voorgeleefd. De AOW naar 67 jaar, een bonus op het afbetalen van je eigen huis, studieleningen voor de rijkere student, een WW-beperking, een hogere zorgpremie en bankenbelasting zijn maar enkele van de maatregelingen die door een nieuw kabinet onverwijld zullen moeten worden genomen. Maar de bedoelde wederkerigheid gaat verder. ‘Samen investeren in onze eigen toekomst‘ zou de kernboodschap van het nieuwe kabinet moeten zijn.

Om de boel bij elkaar te houden is volgens Jared Diamond juist de religie uitgevonden. Een crisis, chaos ontstaat echter wanneer we de wederkerigheid van karma-nemesis negeren. De visie achter het 5Ddenkraam is om De tweevoudigheid in de Natuur, de wisselwerking van krachten transparanter te maken. In de macrokosmos is het de ‘In-formatie’ en in de microkosmos de communicatiecyclus die voor de interacties zorgdraagt.

Het woord religieus komt van het latijnse woord religare, dat verbinden betekent. Religare betekent dat je iets uit het zichtbare verbindt met het onzichtbare, dat je het materiële verbindt met het geestelijke. Anders gezegd: religie is de verbinding tussen hemel en aarde.

Door religie af te serveren en te vervangen door een heilig geloof in marktwerking en techniek getuigt eerder van dwaasheid dan van wijsheid. De werkelijkheid is minder maakbaar dan vele politici denken. De kredietcrisis (moderne dwaalleer) en de gehavende kerncentrale van Fukushima in Japan spreken voor zich.

Geert Mak (Volkskrant 20 november 2004): ‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’
Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’

Aan welke 'supertoezichthouder' of inspiratiebron (Vicar of Christ) geven we de voorkeur en welke visie van het 'Goede - Ware - Schone' wordt uitgedragen?

Het rapport ‘E i V’ borduurt voort op Waarheid is een land zonder paden van Krishnamurti en heeft op de ‘draad-ziel’ Sutratman, de verborgen 5e dimensie Axis mundi betrekking. De Axis mundis staat symbool voor één van de vijf cultuurdimensies van Geert Hofstede, die op de universele normen en waarden (rechtvaardigheid, natuurrecht, deugdethiek), die in alle culturen is terug te vinden, betrekking.

De titel van het boek het CHAOSPUNT de wereld op een tweesprong van Ervin Laszlo wordt als actueel thema gebruikt. Het biedt een kader voor het formuleren van een kosmische visie (Ervin Laszlo boek Kosmische Visie Wetenschap en het Akasha-veld) op een oud vraagstuk.
144/145: De met de nobelprijs voor natuurkunde onderscheiden fysicus Manfred Eigen heeft aangetoond dat de vorming van suprasystemen onder invloed van auto- en kruiskatalytische cycli de grondslag vormt van de evolutie van alle levensvormen op aarde.
De fysisch chemicus en expert in de thermodynamica Ilya Prigogine werd onderscheiden met de Nobelprijs nadat hij de wijze waarop kruiskatalytische systemen tot de evolutie van complexe systemen leiden [en de theorie over het zelforganiserende karakter van het universum, vert.] had uitgewerkt.
De in het boek besproken perioden Mythos, Logos, Theos en Holos (p. 66/76) corresponderen met de vier yuga’s.

Het eerste rapport Grenzen aan de groei van de Club van Rome markeert het begin van een chaotischer periode. In zijn boek het CHAOSPUNT laat Ervin Laszlo zien dat de integratie fase duidelijk stagneert. Er zelfs van desintegratie, een ‘te verwachten’ chaospunt kan worden gesproken. De ongelijkheid in de wereld neemt toe. De holos-beschaving neemt duidelijker vormen aan wanneer aan de oude boodschap van rechtvaardigheid en gelijkheid door ons denken op grotere schaal inhoud en vorm wordt gegeven.

Het boek Een vorm van beschaving van Klaas van Egmond (p. 166) verwijst naar de Russisch-Amerikaans socioloog Sorokin. Veel van de punten die op p. 167 worden vermeld komen overeen met de punten die Ervin Laszlo in zijn boek Het Chaospunt in hoofdstuk 3 noemt. Wat betreft het fenomeen ‘chaos’ heeft Sorokin de primeur. Het is Ervin Laszlo die opnieuw de stuwende krachten van chaos onder onze aandacht brengt.

Gelukkig zijn we nu de fase van ontkenning dat er wat aan de hand is met het ecologische systeem gepasseerd. Uitgangspunt is vooralsnog dat de Chaostheorie, met inbegrip van Amor fati (Liefde voor het lot), de ontbrekende schakel is van de Algemene relativiteitstheorie. De chaostheorie beschrijft de verborgen ordening en complementeert de Unified field theory. Het laat zien hoe 'elektriciteit en magnetisme' in de Unified field theory kan worden ingepast. Anderzijds bevordert het een nieuwe bifurcatie, een kwantumshift in het wereldbrein volgens Ervin Lazlo. Praktisch komt het er op neer dat door bewustwording de publieke opinie verandert. Al zal het zeker niet mogelijk worden met behulp van de chaostheorie volledig op het onzichtbare grip te krijgen. Er wordt gebruik gemaakt van het inzicht van Spinoza om de dingen in hun ‘logische afhankelijkheid’ te leren zien.

Het is mogelijk met de zienswijzen van Spinoza en Jung een verband te leggen. Ook zijn recente onderzoeksresultaten van de cognitieve neurowetenschap in dit kader interessant.

Begrijpen is volgens Spinoza de dingen zien in hun ‘logische afhankelijkheid’. Carl Jung noemde, een modaliteit die er eenvoudigweg is, zonder oorzaak, ‘acausale geordendheid’. Het begrip toeval (synchroniciteit) wordt in verband gebracht met ‘logische afhankelijkheid’ en ‘acausale geordendheid’ (Karma-Nemesis).

Zowel Blavatsky, Jung als Teilhard de Charden laten los van elkaar zien dat er in het universum een vormgevend principe zit verscholen.

Het begrip quaterniteit van Jung heeft op de metafoor kwadratuur van de cirkel, de 'steen der wijzen' betrekking.

Kwadranten en matrices kunnen net als een landkaart een route aangeven, maar niet de éne, onkenbare werkelijkheid. Een volledig consistente en verifieerbare unificatietheorie zal altijd een illusie blijven. Het opnieuw ordenen van de grote bak met gegevens, met name op internet, maakt het wel mogelijk een nieuw gezichtspunt, de ‘hoofdroute’ te belichten. De slotconclusie van het rapport 'E i V' is dat je de verpakking kunt verfraaien, maar dat de inhoud daardoor nog niet verandert. Het onderzoek leert dat er is niets nieuws onder de zon.

Kennis ontstaat door de integratie (Gnosis) van knower, het proces van knowing en know. Het samenvallen van de triade correleert met de uitspraak van Robbert Dijkgraaf dat de mens slechts een onmisbare schakel in de ultieme cirkelredenering is.
De waarnemer en het waargenomene zijn uiteindelijk één en hetzelfde. Robert Dijkgraaf duidt met de mens als schakel tussen wetenschap en natuur op het fenomeen van waarnemer en waargenomene. Net als Simon Vinkenoog plaatst hij de mens in de ultieme cirkelredenering centraal.
Of met andere woorden (Wim van den Dungen Sepher Yetzirah): Indien we 'sepher' met ruimte en 'sephar' met tijd vergelijken, dan betreft 'sippur' (of 'communicatie') de 'quintessense' of 'vijfde dimensie'. Het boek Blikwisselingen van Robbert Dijkgraaf heeft op het fenomeen wederkerigheid betrekking.

Robbert Dijkgraaf (NRC 27 december 2008: De architectuur van ons brein bepaalt en beperkt de wetenschap - Er is geen wiskunde zonder de mens - daar kwam ik achter):
De mens is slechts een onmisbare schakel in de ultieme cirkelredenering . U kunt deze lus zo vaak doorlopen als u wilt, net zoals de monikken de eindeloze trap op- en aflopen in de bekende prent Klimmen en dalen van M.C. Escher – een prent die trouwens geïnspireerd was door het werk van Penrose en zijn vader.

Robert Dijkgraaf, en de gebroeders Erik en Herman Verlinde zijn Nederlanders die bij het uitwerken van de wiskundige modellen van de snaartheorie baanbrekend werk hebben verricht. Het is de architectuur van ons brein, het bewustzijn dat de wetenschap bepaalt en beperkt. Door de gebroken symmetrie tussen hemel en aarde wordt het bewustzijn van de mens mogelijk gemaakt.

De corrigerende werking van de overheid, in de rol van 'dominee', is door de kamerbreed ingevoerde marktwerking door diezelfde overheid, in de rol van 'koopman', voor een belangrijk deel verloren gegaan. Het geloof van de overheid in het zelfcorrigerende vermogen van de markt is echter duidelijk tanende. Herman Tjeenk Willink (jaarverslag april 2009) vindt dat in 'de democratische driehoek staat, markt en burger’ de verhoudingen uit het lood hangen. De afgelopen jaren was er te veel markt en te weinig staat en heeft de burgersamenleving te weinig tegenwicht kunnen bieden aan de dominantie van de markt. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten de ernst van de schuldencrisis hebben versterkt. Uit de reactie van Herman Tjeenk Willink blijkt dat de overheid zich wel met feedbackbesturing bezig houdt, maar te weinig met feedforward.

Het reflexieve bewustzijn heeft de neiging verleden en toekomst van elkaar te scheiden. Het gaat er juist om, met behulp van het onderbewustzijn verleden en toekomst met elkaar te verbinden. We hebben het altijd zo gedaan is een bekende terugkoppeling. Het gaat er juist om met de kennis van gisteren en vandaag naar de toekomst te kijken en op basis daarvan te innoveren.

Het EPR-experiment brengt dus een dichotomie naar voren. 'Dichotomieën en Complementariteit' kunnen niet zonder elkaar. Het brengt de wederkerigheid, het is zoals het is (Antropisch principe), de supersymmetrie in het universum tot uitdrukking. Of met andere woorden het draait om het fenomeen zelfreferentie en zelfreflectie. De Ouroboros is het symbool voor zelfreferentie.

Of met andere woorden de Triade 'Iteratie - Zelfgelijkvormigheid - Asymmetrie' kan met de Drie-eenheid 'Vader, Zoon en Heilige Geest' worden vergeleken.

De ‘spanningsrelatie’ tussen personen, de interacties tussen 'luisteren en spreken' - actie en reactie - creëert in het samen leven de asymmetrie. Met behulp van computers is het wel mogelijk elektromagnetische spanningen te registreren, maar het is de mens die ze moet interpreteren. De kosmische dynamiek brengt deze spanningsrelatie tot uitdrukking. Of met andere woorden tegenover de dynamiek in de samenleving op aarde staat de kosmische dynamiek in het universum.

Een informaticus is een wetenschapper die met behulp van computers (hardware + software) de informatiebehoefte en informatievoorziening optimaal met elkaar verbindt.

We leven in een multimediaal tijdperk. Internet en de TV hebben een belangrijk deel van de informatievoorziening van nieuwsbladen overgenomen en mede daardoor zijn kranten marktaandeel aan het verliezen. Met name de zwaar gesubsidieerde publieke omroep is debet aan dit verlies. De informatievoorziening, de interactieve media moeten het wereldbeeld van de mensheid verruimen in plaats van vernauwen.

Het is zeker geen toeval dat Ervin Laszlo in zijn laatste boek WorldShift2012 schrijft:
97: We streven naar billijkheid jegens alle mensen, maar laten het niet bij billijkheid alleen: we streven naar wederkerige goede wil tussen volken, naties en culturen.
115: De tijdwetenschap van de Maya’s, meer bekend als de Maya-kalender, is een wiskundige code op basis van de kennis van holonomische resonantie, in plaats van de kernfysica.
118: Het universum zal zich openbaren als een eeuwig-evoluerende harmonie waaruit een nieuwe waarde zal voortkomen, namelijk tijd is kunst, in plaats van tijd is geld.
126: De economische, maatschappelijke en technologische omgeving van vandaag is onze eigen schepping.
Het cultiveren van deze creativiteit is een voorwaarde, als we onze weg willen vinden in een mondiale maatschappij waarin mensen, ondernemingen, nationale staten en de hele familie van volken op allerlei manieren wederkerig met elkaar verweven zijn en op vredige, coöperatieve manier kunnen samenwerken, een ordening waarin voor iedereen welvaart mogelijk is.
127: De complexe organismen bestaan uit een grote verscheidenheid van cellen en organen, die een breed gamma van wederkerig complementaire en exquis gecoördineerde functies vervullen. Culturele en geestelijke verscheidenheid is in de mensenwereld even essentieel als in de natuur en de kunst.
Gelijkwaardigheid is geen gelijkvormigheid, maar schuilt in de erkenning van de volle waarde en waardigheid van alle mensen en culturen.
130: Mondiaal bewustzijn is het weten en ervaren van onze essentiële wederkerige afhankelijkheid van elkaar, en van de essentiële eenheid van de mensheid.
132: dat betekent dat wij ons moeten herbezinnen op onze waarden en prioriteiten, de ogen moeten openen voor onze wederkerige verbondenheid en tevens een nieuwe richting moeten kiezen: leven in harmonie met de natuur en met elkaar.

N. Beintema De kracht schuilt in de wederkerigheid - Hoe genomics en maatschappij elkaar versterken (p. 33):
Vandaag staat de gedachtewisseling in de context van ‘wederkerigheid’ tussen wetenschap en samenleving en dat is, om met Hegel en Marx te spreken, terecht: via These (het primaat van de wetenschap) en Anti-these (het primaat van de samenleving) komen we tot Synthese (wederkerigheid of co-evolutie van wetenschap en samenleving).”

Bhagavad Gita, Hoofdstuk 4:
(7) Waar en wanneer er ook maar een afname is van de rechtschapenheid en het onrecht overweegt, o nakomeling van Bharata, manifesteer ik mezelf op dat moment. (8) Opdat zij die dorsten naar de waarheid een leven mogen hebben en de onverlaten een halt wordt toegeroepen, verschijn ik generatie na generatie ten tonele met de bedoeling de weg van de menselijke principes van de waarheid, de zuiverheid, de boete en het geweldloze mededogen opnieuw te vestigen.

In het rapport ‘E i V’ staat niet de discussie ‘Geest of Stof’, 'Aristoteles of Descartes', what’ s in a name centraal, maar de wederkerigheid (reciprociteit) tussen beide, het 'en-en'/'of-of' mechanisme (Complementariteit/Dichotomieën), de kwintessens.

Een belangrijke term bij Robert Putnam is gegeneraliseerde reciprociteit. Niet: ‘als ik iets voor jou doe, doe jij misschien een keer iets voor mij’, maar: ‘als ik iets voor jou doe, doet iemand anders misschien wel eens iets voor mij’. Gegeneraliseerde reciprociteit staat tot persoonsgebonden reciprociteit zoals een geldeconomie staat tot ruilhandel. Aan de basis van beide ligt vertrouwen, ook in mensen en instituties die je niet persoonlijk kent.

Het rapport ‘E i V’ stoelt op een in de systeemleer bekende regel ‘Garbage in - garbage out’, voor de secularisatie ‘Zaaien en Oogsten’.

Met behulp van de systeembenadering wordt de verbinding tussen de aardse en de hemelse wederkerigheid in beeld gebracht. In de wederkerigheid speelt terugkoppeling een hoofdrol. De cybernetica toont het sluitstuk van de puzzel. Het laat zien hoe integratie cq. desintegratie daadwerkelijk kan worden bereikt. Karma is niet het onontkoombare lot, het zijn nog altijd mensen die besluiten om de ‘trekker’ (trekkermechanisme) over te halen. Door gerichte feedforward besturing kunnen grote schommelingen worden vermeden.
Om onze waarneming, leergedrag, opmerkzaamheid, logisch redeneren, herinneren, dromen te verklaren vergelijkt Prof. van Peursen in zijn boek Cultuur in stroomversnelling uit 1975 de werking van de hersenprocessen met het zogenaamde ‘trekkermechanisme’.
De ongrijpbare patronen, schakelnetwerken van Prof. van Peursen correleren met de wederkerigheid, de spiegelneuronen van Marco Iacoboni.

Om het meta-leren (helicopterview) het vergroten van het abstractievermogen te illustreren wordt van een model, de metafoor van het Kompaskwadrant gebruik gemaakt. Het kompaskwadrant geeft aan wat de verschillende modellen in de kern gemeenschappelijk hebben. Het kompaskwadrant laat beter zien hoe probleem en oplossing, het wat en het hoe met elkaar zijn verbonden. Voor bijzonderheden over de gebruikte modellen wordt naar de aangehaalde publicaties op internet en de literatuur verwezen.

Het kompaskwadrant laat net als het de esoterie en het enneagram zien dat het goede nieuws is dat er een zelfregulerend, een zelfreinigend vermogen in het systeem zit ingebakken. Het gaat er om de schijnwaarheden in het leven, de ingebakken clichés te demystificeren.

Het snijpunt van de kwalitatieve -, de kwantitatieve as en verticale as staat symbool voor de eenheid in verscheidenheid. De Islam spreekt in dit kader van ummah.

De reciprociteit tussen de individuele - en de collectieve werkelijkheid wordt met behulp van de hermeneutische cirkel tot uitdrukking gebracht.

Zie ook:

Boeken:

• Fritjof Capra De eenheid van leven de ontdekking van de verborgen overeenkomsten tussen het biologische, het psychologische en het sociale leven (samenvatting)
• Diederik Aerts , Hubert van Belle , Jan van der Veken World Views and the Problem of Synthesis: The Yellow Book of 'Einstein Meets Magritte'
• Walter Baets Wie orde zaait zal chaos oogsten
• Gabriel van den Brink Onbehagen in de politiek
• Jacob Klapwijk Heeft de evolutie een doel? Over schepping en emergente evolutie (recensie)
• Willem Schulte Nordholt Mens tussen hemel en aarde
• James M. Pryse Apocalypse ontsluierd / een esoterische uitleg van de Openbaring van Johannes
• Freek van Leeuwen Geestkunde
• Ludwig Heyde Het gewicht van de eindigheid
• Ervin Laszlo Het Akasha-veld, Verbinding en geheugen in kosmos en bewustzijn
• Wim de Lobel De Eeuwige Generatie De kunst van het grote sterven
• Hans de Heer Geest van Stof, de Mnemocratische Evolutie van het Bewustwordingsproces
• Ronald Weinland De Geprofeteerde Eindtijd
• Frans van Eijnatten, Anne-Marie Poorthuis, Jaap Peters, e.a. Inleiding in chaosdenken Theorie en praktijk
• Bron Taylor’s Encyclopedia of Religion and Nature
• André de Vries De Emergentie en Evolutie van Drie Werelden
• Filosofisch woordenboek
• Diverse auters Spoor Zoeken Handboek Sociaal-cultureel Werk Met Volwassenen

Externe Links

• Evolutionisme
• Walter Baets Wie orde zaait zal chaos oogsten Waarom alle wegen naar Rome leiden
• Hubert Van Belle Emergentie Realiteit of fictie? (definities van emergentie)
• Gerrit van Dalfsen Emergentie, Fysicalisme en Superveniëntie
• F.J.P.M. Kwaad Emergentie en ruimtelijke verscheidenheid - De fysische geografie als autonome wetenschap
• Ella Keijzer Emergentie, evolutie en revolutie in Artificial life
• Emergent evolution
• Emergentie Engelse versie
• ‘Emergente eigenschappen’
• Chaostheorie en emergentie
• Inspelen op emergentie
• Global Consciousness Shift: Oneness, Emerging Paradigm, Awakening
• Zwaartekracht geen fundamentele kracht, maar een emergent verschijnsel?
• Hoofdstuk 2 Iteratie, Recursie en Inductie
• Recursie en inductie
• Ethiek Het vergelijken van culturen, Wederkerigheid (Fons Trompenaars)
• Joke Hermsen Oefening baart kunst: De tijd dringt (Henri Bergson)
• Jules Ruis ‘Complex Adaptive and Emergent Systems’ (CAES)
• World for Thinkers (André de Vries)
• Richard Dawkins De vier wie-vragen Genen zijn niet belangrijker dan organismen
• George Coyne Interview (1/7) Richard Dawkins
• ds. Franklin E. Vitas Teilhard en Jung - een kosmische en psychische convergentie (GAMMA jrg 16/nr. 2)
• Jacob Klapwijk Wat de theorie van emergente evolutie aan Teilhard de Chardin te danken heeft (GAMMA jrg 16/nr. 4)
• Religious naturalism
• Natuurrecht
• Natuurwet (ethiek) Engelse versie
• G.A. Janse Wijsheid
• Frans Marie Gilbert de Medts Naar een nieuwe Houtskeletbouwwijze Van wereldbeeld tot bouwmethode; bijdrage tot humaan-ecologisch bouwen
• Siger van Brabant
• Taxonomie
• Abductie (filosofie)
• Charles Peirce
• Arnaldus de Villa Nova
• Georg Simmel

<< vorige ||volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 1538 keer bekeken.