1.6 Zondebokmechanisme en het Maskerkwadrant

Zondebokmechanisme ('Vrijheid en Onvrijheid', Maskerkwadrant)

Het zondebokmechanisme van R. Girard laat zien dat macht (en alle macht gaat gepaard met geweld) idolen nodig heeft om zich in een samenleving te kunnen handhaven. Het is dus oppassen met idolen, want door ze te vereren, vallen er vroeg of laat onschuldige slachtoffers. Tenzij men van het onschuldige slachtoffer een idool maakt. Dit idool humaniseert de macht die zich voorheen achter autoritaire en gewelddadige goden schuilhield. Volgens F. Kellendonk heeft Jezus zichzelf uit vrije wil opgeofferd om het zondebokmechanisme aan het licht te brengen.

Peter Abelards idee was dat Jezus werd gekruisigd om in het hart van de mens medelijden te wekken voor het lijden in het leven en zo de mens af te leiden van een blinde jacht op aardse goederen. Door dit medelijden met Christus wenden we ons tot hem, en wordt hij onze Verlosser. Het is het lijden dat menselijkheid wekt in het hart van de mens. Jezus dood aan het kruis is een daad van verzoening met de mensheid. Ik wens voor jullie het beste - daarom ga ik deze weg.

Dubbele moraal verwijst naar het feit dat veel mensen, bewust of onbewust, met twee maten meten, wat zich soms uit in selectieve verontwaardiging.

Net als elke organisatie is ook de overheid een afspiegeling van de maatschappij. De dubbele moraal is een andere manier om het spel van de 'dubbele’, de verborgen agenda tot uitdrukking te brengen.

Bij Pontius Pilatus is ook in zekere zin van een dubbele moraal sprake.
Door aan het kruis te sterven neemt de Zoon voor de zonden van de mensheid de schuld op zich.
Jezus wordt Zondebok: Op de verlosser, de wereldverbeteraar wordt de schuld afgeschoven. Uiteindelijk geeft Pilatus toe aan de wens van het volk en 'wast zijn handen in onschuld'.
Pontius Pilatus-syndroom, 'Wat wil het volk?' slaat op schuld afschuiven.

Pontius Pilatus-syndroom:
"Wat ik geschreven heb, heb ik geschreven" zei Pontius Pilatus volgens Johannes 19:22 toen hem werd voorgesteld het opschrift op het kruis te veranderen. Deze uitspraak typeert een probleem van veel schrijvers: Ze voelen een soort innerlijke weerstand tegen veranderingen. Ze kunnen niet genoeg afstand nemen van hun eigen tekst. Daardoor komen ze moeilijk op alternatieven voor woordkeus en zinsbouw die de tekst misschien verbeteren. Dit wordt het Pontius Pilatus-syndroom genoemd.

De mystieke paradox is dat het Lam Gods, het ongemanifesteerde Zelf, draagt of wegneemt de zonden van de wereld. Iets dat onbeweeglijk weerloos is, zelfs niet eens aanwezig, heeft tóch rechtstreeks invloed op wat is. Maar: wanneer het geëist wordt, ontstaat verdrukking. En doet Het zijn mond niet open: wanneer jij het enneagram wil doorgronden, is en blijft het onbegrijpelijk. Zo blijft het hek van het mystieke domein gesloten.

Kardinaal Hong Kong: Kruisweg op Goede Vrijdag in Rome in teken Chinese katholieken
VATICAANSTAD (RKnieuws.net) - Paus Benedictus XVI heeft de traditionele Kruisweg op Goede Vrijdag in Rome in het teken geplaatst van de Chinese katholieken. De meditaties voor deze Kruisweg zijn geschreven door Joseph Zen Ze-Kiun, kardinaal van Hong Kong.
De meditaties van Zen zijn al gepubliceerd. Kardinaal Zen, sleutelfiguur van de katholieke Kerk in Azië en referentiefiguur voor alle Chinese katholieken, handelt in de meditaties over "de levende martelaren van de 21ste eeuw".
Volgens kardinaal Zen is Pontius Pilatus het beeld van allen die hun autoriteit gebruiken als machtsinstrument en zich niet om de gerechtigheid bekommeren.
De brochure met de Kruiswegmeditaties, die door het Vaticaan werd uitgegeven, is geïllustreerd met Chinese prenten. Christus en de verschillende personen die in het Passieverhaal voorkomen worden voorgesteld met Aziatische tekens.
Tijdens de Kruisweg zal een Chinese het Kruis overhandigen aan de paus, die de drie laatste staties van de Kruisweg te voet zal afleggen.

Koenraad De Wolf: Traditionele kruisweg krijgt hedendaags gelaat, Mediteren over het lijden:
Maatschappijkritisch toont De Corte aangrijpende beelden. Op de eerste statie, de ter dood veroordeling van Jezus, verschijnt George W. Bush als de incarnatie van Pontius Pilatus. De Amerikaanse president roept na de terreuraanslag van 11 september 2001, met de megafoon van een brandweerman naast hem, op tot een kruistocht tegen het terrorisme. Op de tweede statie, Jezus neemt het kruis op zijn schouders, hanteren moslimvrouwen letterlijk de wapens en verschijnt links een uitgemergeld kind, een van de eerste slachtoffers van het beleid van de Amerikaanse president.

Esther de Boer boek De geliefde discipel, Evangelie van Maria (p. 99): De Verlosser antwoordde, hij zei: Hij ziet niet met de ziel noch met de geest maar met het denken dat [is] in het midden van die twee. Dat is [het dat] het visioen ziet en dat is het […]

Heer en slaaf zijn, net als man en vrouw, in een relatie niet gelijk maar complementair.

De zaak Spijkers illustreert het zondebokmechanisme. Andere voorbeelden van whistleblowers:
George Galloway, Labour-parlementariër, is op 23 oktober 2003 uit de partij gezet vanwege zijn uitgesproken standpunten over de oorlog tegen Irak (Volkskrant 24 oktober 2003).
Volkskrant 26 april, 2004: Het Witte Huis heeft aanvankelijk veel energie gestoken in karaktermoord op klokkenluider Richard Clarke. Hij was ‘een leugenaar’, ‘een opportunist’, en bovendien ‘een profiteur’.
De negen door Alberto Gonzales om ‘politieke redenen’ ontslagen federale aanklagers.

Zie ook: Scapegoat, Whipping boy.

Gezondheidseconoom en jurist Wim Orbons Slechte rechters moet je kunnen ontslaan (Volkskrant 14 april 2010):
Rechtspreken is mensenwerk, dus daar worden wel eens fouten gemaakt. Dat maakt het noodzakelijk de kwaliteit in de gaten te houden.
Veroordelingen in de Puttense Moordzaak, de Schiedammer Parkmoord (in beide gevallen moord en de verkeerde dader) en de eerdere veroordeling van Lucia de B. (geen moord, maar wel een ‘dader’) kennen nog een ander probleem: de procedure van herzieningsverzoeken bij de Hoge Raad. Die procedure is ongelukkig. Scoringsdrift, tunnelvisie en soms arrogantie hebben intrede gedaan in de rechtszaal, maar ook paranoia en visioenen.
Maar gelukkig is de weg naar de waarheid uiteindelijk toch gevonden.

De rechtelijke macht dient in plaats van vooroordelen te bevestigen, vooroordelen te bestrijden. Het maskeren van de ondeskundigheid van een groep medici, leden van het OM, politiemensen, deskundigen en rechters heeft tot een collectieve psychose geleid. De vraag kan worden gesteld in hoeverre bij deze gerechtelijke dwalingen betrokkenen, die met hun waandenkbeelden van destijds onjuiste verklaringen hebben afgelegd, van een 'zondebokmechanisme' sprake is geweest. Het 'zondebokmechanisme' fungeert dan als containerbegrip voor scoringsdrift, tunnelvisie, arrogantie, paranoia en visioenen.

Ajax, stop dat geteisem nou eens (Joachim Florus, Volkskrant 16 april 2010)
Twee weken geleden, in de thuiswedstrijd tegen Groningen, na het bekend worden van de beslissing van de Rotterdamse burgemeester, rolde het ‘Aboutaleb, joden komen er aan’ onophoudelijk van de Ultra-tribunes en afgelopen zondag, in de tweede helft tegen VVV, was het weer raak.
En de voorspreker herinnerde zich bovendien een leuk liedje: ‘Als de lente komt dan stuur ik jou bommen op Rotterdam’.
Of durf je het niet aan, Martin Jol, om zondag in de wedstrijd tegen Heracles bij de eerste gelegenheid, bij het eerste ‘ludieke’ spreekkoor, de patjepeeërs de oren te wassen en je spelers van het veld te halen?
Je directeur, Rik van den Boog, zal je gedrag zeker afkeuren. Die maakt zich in zo’n geval alleen bezorgd over eventuele boetes, zoals hij regelmatig schrijft. Maar wees ervan verzekerd dat je de eeuwige dankbaarheid van een overgrote meerderheid van het stadion verdient.
Inderdaad, van de ‘echte supporters’. Die houden van Ajax, die Feyenoord zien als tegenstander, en niet als vijand. Laat eens zien dat je voor die liefhebbers kiest, Ajax-leiding!

Om situaties binnen bedrijven te verbeteren is veelal een cultuuromslag nodig. Het gaat er om de nadruk op thumos te leggen, te leren het juiste politieke spel te spelen.
Er is op een hoger bewustzijnsniveau altijd een derde punt.
Sinds Machiavelli weten we dat voor politicals geldt ‘het doel heiligt de middelen’.
Als het slecht gaat willen de 'politici' elkaar niet beschuldigen en dan treedt de mythe van het onschuldige lam in werking. Politieke dieren zitten in een netwerk van corruptie. Juist diegene die niet corrupt zijn worden vaak opgeofferd.

Jan Wibbelink Het unieke van de kruiswegwandeling
De kruisweg, de lijdensweg die Christus is gegaan op de laatste dag van zijn leven is tevens de uitbeelding van het leven van mens en kosmos. De kruisiging maakt deel uit van de grote kosmische opoffering, zoals die in alle grote mysteries worden vermeld. Al de grote goddiensten hebben verklaard dat het heelal door een daad van opoffering begint. Zie o.a. Openbaring 13:8 ”het lam dat geslacht is bij de grondlegging der wereld”. De kosmische Godheid beperkt zichzelf, en maakt daardoor de openbaring mogelijk, opdat andere levens uit Hem geboren kunnen worden en zelfbewustzijn krijgen. Dit is de kruisiging in de stof. Daar is zo'n enorme liefde waar wij geen voorstelling van kunnen maken.
Het is haast onbegrijpelijk dat wij dit niet hebben gezien. En nog niet zien, hoe geweldig mooi en groots God ons de weg door het leven wil laten gaan, van verrassing tot verrassing, zodat je er steeds meer door gegrepen wordt en gelukkig wordt. Daarom heeft Hij ons de Thora gegeven waarin Hij door tekens en wonderen laat zien wat de zin van ons bestaan is. Miljoenen hebben de bijbel bestudeerd en nooit het wonder ontdekt. Het klopt niet met hun wetmatigheid. Thora is er vanwege de vreugde. Thora is helemaal geen wet. Het is onderwijs, het leren van het leven. Het laat zien op welk een majestueuze wijze God de kosmos leidt. Talloze schitterende wijsheden worden ons daarin aangereikt. Door je hiermee bezig te houden, hierin te studeren, krijg je een ervaring van een spirituele verbinding. Als we ons b.v. met de oeroude tekst over de genade bezighouden, verbinden we ons met dat specifieke aspekt van dat licht dat genade uitdrukt en wat daardoor in ons leven komt. Als we het Licht bestuderen, worden we zelf het Licht.
Het woord letter komt van “teken, symbool”. Een symbool is ook een energieveld, een ritmische trilling. In tekens, symbolen ligt een kosmische kracht. Ze hebben ons iets te zeggen. Hun namen en vormen brengen ons tot het wezen van het goddelijke. “ In den beginne was het woord, en het woord was bij God en het woord was God. Alle dingen zijn door het woord geworden” (Johannes 1:1)
Wanneer je de spirituele bron in je raakt, (het koninkrijk der hemelen is in u), in meditatie of gebed, vindt een transformatie plaats. Ons innerlijk, ons ‘ik’, en het diepst innerlijke geestelijke betekenis van iets zowel mens als wereld is nl. nooit in werkelijke manifestatie, maar behoort tot een andere dimensie. De rabbijnen noemen het Yechidah, de Goddelijke Vonk, de Egyptenaren noemen het Sha, de Hindoes noemen het de Duizendbladige Lotus.
Concentratie, meditatie en verbeelding zijn krachten van ons universeel denkvermogen.Visualisatie is een aspect van de verbeelding. Het Hoger Bewustzijn is nooit psychisch, maar altijd intuïtief. Nu bestaat er een bepaalde emotionele concentratie en exaltatie, die de hogere bewustzijnsfasen openstelt. Om dit te bereiken worden de kruiswegstaties gebruikt. Maar onze hersenen,die het instrument van het menselijk denkvermogen zijn, kunnen deze geweldige energie niet lang ervaren, maar in de korte ogenblikken dat het duurt,vindt een verandering in het temperament plaats, ontvangt het denkvermogen zelf nieuwe concepten en ondergaat een verruiming die nooit helemaal terug gaat. Men behoudt een blijvende verruiming van de personaliteit (”Gods heerlijkheid als in een spiegel aanschouwend worden wij veranderd van Glorie tot Glorie in hetzelfde beeld”). Extase werkt als een bliksemschicht in het bewustzijn. Hierdoor springt men over het dode punt van het bewustzijn heen, en ontwaakt tot een Hoger Leven. Met behulp van de kabbalistische Boom des Levens kan men veilig met deze energieën werken.

De Geheime Leer Deel II, hoofdstuk 11 Demon est deus inversus (p. 451/452):
‘De zonen van god’ werden pas ‘gevallen engelen’ nadat zij bemerkten dat de dochters van de mensen mooi waren (Genesis, vi). In de Indiase filosofie behoren de Sura’s tot de eerste en stralendste goden en worden pas Asura’s wanneer de brahmaanse fantasie hen heeft onttroond. Satan heeft nooit een antropomorfe, geïndividualiseerde vorm aangenomen, voordat de mens ‘één levende persoonlijke god’ had geschapen; en toen nog slechts als noodzaak. Men had behoefte aan camouflage, een zondebok om de wreedheid, de flaters en de overduidelijke onrechtvaardigheid te verklaren, die werd bedreven door hem, aan wie men absolute volmaaktheid, barmhartigheid en goedheid toeschreef. Dit was het eerste karmische gevolg van het verlaten van een filosofisch en logisch pantheïsme, om als steun voor de luie mens ‘een barmhartige vader in de hemel’ in te voeren, van wie de daden als natura naturans, de ‘bevallige maar steenkoude moeder’, elke dag en elk uur de veronderstelling tegenspreken. Dit leidde tot de oertweelingen, Osiris-Typhon, Ormazd-Ahriman en tenslotte Kaïn-Abel en al die andere tegenstellingen.

De Geheime Leer Deel II, Stanza 7 De oorsprong van de mythe van satan (p. 437):
Blijkbaar was de Heer God de werkelijke oorzaak van al het onheil, de ‘agent provocateur’, terwijl de slang – slechts een prototype was van Azazel, ‘de zondebok voor de zonde van (de god van) Israël’, de arme Tragos, die de straf moest ondergaan voor de blunder van zijn meester en schepper. Dit is natuurlijk alleen aan het adres van diegenen die de eerste gebeurtenissen van het drama van de mensheid in Genesis in hun dode-letter betekenis aanvaarden. Zij die deze gebeurtenissen esoterisch lezen, beperken zich niet tot fantastische speculaties en hypothesen; zij weten hoe zij de erin vervatte symboliek moeten lezen, en zij kunnen zich niet vergissen.
439: Satan vertegenwoordigt metafysisch eenvoudig het omgekeerde of de tegengestelde pool van alles in de natuur22. Hij is allegorisch de ‘tegenstander’, de ‘moordenaar’ en de grote vijand van alles, omdat er in het gehele heelal niets is dat niet twee kanten heeft – de keerzijden van dezelfde medaille. Maar in dat geval kunnen licht, goedheid, schoonheid, enz. met evenveel recht satan worden genoemd als de duivel, omdat zij de tegenstanders zijn van duisternis, slechtheid en lelijkheid.
22) In de demonologie is satan de leider van de oppositie in de hel, waarvan Beëlzebub de vorst was. Hij behoort tot de vijfde soort of klasse van demonen (waarvan er volgens de middeleeuwse demonologie negen zijn) en hij staat aan het hoofd van heksen en tovenaars. Maar zie in de tekst de ware betekenis van Baphomet, de satan met de geitenkop, die één is met Azazel, de zondebok van Israël. De Natuur is de god PAN.
De Geheime Leer Deel II Stanza 12 Het vijfde ras en zijn goddelijke leermeesters - Westerse speculaties, gebaseerd op overleveringen van de grieken en uit de purana’s (p. 461/462):
‘Naar die onreine geesten die waren geketend aan de berg Hermon in de woestijn, werd de zondebok van Israël, die de naam van een van hen (Azaz(y)el) aannam, gezonden’ (Spencer).
Wij ontkennen dit. De Zohar geeft de volgende verklaring over de toepassing van magie, die in het Hebreeuws nehhaschim, of de ‘werken van de slangen’ wordt genoemd. Er staat (Deel III, kol. 302): ‘Ze worden nehhaschim genoemd, omdat de tovenaars (praktische kabbalisten) werken, omgeven door het licht van de oorspronkelijke slang, die zij aan de hemel waarnemen als een lichtgevende gordel, die bestaat uit tienduizenden kleine sterren’ . . . wat eenvoudig het astrale licht betekent, zo genoemd door de martinisten, door Eliphas Lévi en nu door alle hedendaagse occultisten. (Zie de hoofdstukken daarover.)
De Geheime Leer Deel II hoofdstuk 19 Is pleroma de legerstede van Satan? (p. 580):
Ook wat dit betreft waren de christenen zo onvoorzichtig te vergeten dat de bok tevens het slachtoffer was dat werd gekozen voor de verzoening van alle zonden van Israël, dat de zondebok inderdaad het offerdier en de martelaar was, het symbool van het grootste mysterie op aarde – de val in de voortplanting. Maar de joden hebben al lang de werkelijke betekenis vergeten van hun (voor de niet-ingewijden) belachelijke held, gekozen uit het levensdrama in de grote mysteriën die zij in de woestijn hebben opgevoerd; en de christenen hebben deze ware betekenis nooit gekend.

Marktmechanisme (Winst of Verlies, Verkoper en Koper, Idealisme en Materialisme, Ethiek)

Banken hebben de risicobeheersing - de ideale combinatie wel de inkomsten en niet de lasten - prima op orde. Het depositogarantiestelsel, de hypotheekrenteaftrek, aflossingsvrije hypotheek, beleggingshypotheek, securitisatie en de nationale hypotheek garantie voor woningen staan borg voor het afdekken van de risico’s van banken. De woningmarkt is nu volledig uit balans. Het fenomeen moral hazard spreekt voor zich. Hoe naïef kan de overheid, lees de politiek zijn?

Illustratief is dat de internationale bancaire sector collectief heeft gefaald en zich desalniettemin op riante bonussen trakteert. De elite is te veel met het bemachtigen van bonussen in de weer geweest en heeft daardoor onvoldoende tijd overgehouden om op de continuïteit van de organisatie te letten, dus echt op het winkeltje te passen. Er is een new boys network ontstaan dat elkaar op een profijtelijke manier de bal toespeelt. Degenen die verantwoordelijk zijn voor de kredietcrisis laten zich extra belonen, terwijl de werknemers het gelag mogen betalen. De vraag is natuurlijk of een bonus, op deze manier van risicospreiding (risicobeheersing), op zijn plaats is? Door onverantwoordelijk gedrag ook nog eens extra te belonen is de arrogantie van de macht grenzeloos.

'Verhofstadts bevliegingen kunnen wij missen als kiespijn' (Bolkestein Volkskrant 1 september 2011)
Verhofstadt keert zich tegen het idee van de natiestaat. 'Wij hebben moeite om dat los te laten. Dát is ons probleem. Wij hebben moeite ons een post-nationaal Europa voor te stellen.' Hier spreekt de Belgische politicus. Nergens in Europa wordt het idee van een Europese federatie aangehangen behalve in België. Dit komt omdat de Belgen die federatie zien als een oplossing voor hun communautaire problemen. Maar dat is zij niet.
Gemeenschappelijk uitgegeven euro-obligaties zouden onherroepelijk leiden tot een duurdere euro, tot concurrentieverlies en dus tot lagere economische groei. Willen wij dat?
De voormalige thesaurier-generaal en monetaire econoom Pieter Korteweg heeft berekend dat op een Nederlandse staatsschuld van 440 miljard euro de extra rentelasten 9 miljard per jaar zouden bedragen.
Luilekkerland
Dan de tweede reden. Die is in feite nog belangrijker dan de eerste. De euro heeft de tekortlanden in staat gesteld door een kunstmatig lage rente op te grote voet te leven. Zij bevonden zich in een luilekkerland. De euro-obligaties zullen hetzelfde doen. De tekortlanden zullen zich kunnen verschuilen in de anonimiteit van de Europese schuldenberg. Zij zullen worden afgeschermd van de markt. Dat zou hun verantwoordelijkheid verminderen terwijl die nu juist zou moeten worden verhoogd.
Hilhorst's column heeft als titel: 'Een stem die ontbreekt in Nederland'. Gelukkig maar. Hij noemt Verhofstadt een 'bevlogen Europese idealist'. Maar zulke bevliegingen kunnen wij missen als kiespijn.

'Ik zou ook graag op Guy Verhofstadt stemmen' (Marcel van Dam Volkskrant 1 september 2011)
Ik heb zondagavond met heel veel instemming geluisterd en gekeken naar Guy Verhofstadt, de vorige ( liberale) minister-president van België en met veel instemming de column daarover van Pieter Hilhorst gelezen. Verhofstadt is het prototype van een ongemakkelijke denker. Hij weet dat het bereiken en het behouden van welzijn, welvaart en rechtvaardigheid van dat soort denken afhankelijk is en dat het noodzakelijk is dit zo indringend en zo vaak mogelijk aan de kiezer voor te houden. Om te voorkomen dat die te makkelijk achter de makkelijke riedels van politici als Wilders aanlopen.

Marcel van Dam: ‘Ik zou ook graag op Guy Verhofstadt stemmen’
Door de lage rente wordt de steun aan Griekenland steeds lucratiever. Griekenland betaalt Nederland 5 procent rente op de leningen van 5,7 miljard met een looptijd van drie jaar. Nederland zelf betaalt voor leningen met dezelfde looptijd straks nog maar 0,9 procent rente. Winst per jaar: 234 miljoen euro. (Tweedeling Europa versterkt door rente – Volkskrant)
Frits kent zijn cijfers en gegevens dus niet en kletst gewoon uit zijn nek. Het wordt tijd dat Frits gewoon met pensioen gaat, hij heeft met zijn ‘tovernaarsleerling’ al genoeg schade toegebracht aan Nederland en zou zich wat mij betreft gewoon de rest van zijn leven in afzondering moeten gaan zitten schamen.

'Een stem die ontbreekt in Nederland' (Pieter Hilhorst Volkskrant 30 augustus 2011)
Wie drie uur naar Verhofstadt heeft geluisterd, kan maar één ding constateren: zo'n stem ontbreekt in Nederland. Een bevlogen Europese idealist. Door Verhofstadt werd duidelijk gemaakt hoe alle Nederlandse politieke partijen opereren in de schaduw van de PVV. De populistische agenda bepaalt de contouren van het debat. Europa wordt vijandig bekeken en het nationale belang staat voorop. De afkeer van de Zuid-Europese spilzucht wordt breed uitgedragen.
Nostalgiepolitiek
Verhofstadt stelt dat dit aanschurken tegen de populisten averechts werkt. Mensen stemmen niet op het slappe aftreksel, maar op het origineel. Hij zet liever frontaal de tegenaanval in. Mensen maken hem graag uit voor wereldvreemde kosmopoliet, maar het is veel naïever om te denken dat het mogelijk is om miljoenen moslims weg te sturen uit Europa, om terug te keren naar de dorpsgemeenschap rond de kerk of om oude grenzen en oude munten in hun oude glorie te herstellen. Zo'n nostalgiepolitiek is duur en maakt Europa machteloos. In een geglobaliseerde economie kunnen landen alleen door samenwerking greep krijgen op de economische ontwikkelingen.

Het gaat er niet om de complexiteit van organisaties te vergroten, maar om ze te verkleinen.
Het is nuttig meer bewust te worden van de achtergronden van noodzakelijke lange termijn veranderingen en niet alleen ad hoc korte termijn vraagstukken op te lossen. De begripsverwarring ontstaat hoofdzakelijk doordat we ons met halve waarheden bezig houden. Binnen de traditionele hiërarchische structuren zijn de huidige complexe vraagstukken niet meer op te lossen. In plaats van dat we de systemen steeds complexer en ondoorzichtiger - Too big to fail - maken moeten we terug naar wat al in 1973 door de econoom E.F. Schumacher: in zijn boek Small Is Beautiful, het spreiden van risico's is aangegeven.

'Lidstaten EU moeten soeverein blijven' Marcel van Hamersveld (Volkskrant 8 juli 2011)
Is dat de kant die we op willen in Europa? Die van een nieuwe dictatuur? Dan is het hoog tijd de feiten onder ogen te zien en ons te realiseren dat de oplossing niet ligt in meer, maar juist in minder Brussel, in minder bureaucratie en niet in meer bevoegdheden afstaan. Om de vrijheid in Europa voor de komende generaties veilig te stellen, is het hoogst noodzakelijk de soevereiniteit van natiestaten niet alleen te handhaven, maar ook te versterken. Hoog tijd daarom dat Europese burgers - en niet alleen de Griekse - hun stem laten horen en gehoord worden. Economische samenwerking, ja graag. De vorming van een VSE, nee, dank u beleefd.

'Soevereine staat volkomen uit de tijd' Pepijn Corduwener (Volkskrant 12 juli 2011)
Staatssoevereiniteit is niet meer te verdedigen, het verlies ervan is de andere kant van de medaille van globalisering en daarmee van economische groei. Staten kunnen anno 2011 dus niet meer soeverein zijn, en de relatie tussen democratie en staatssoevereiniteit moet daardoor inderdaad opnieuw worden gedefinieerd. Een zekere opkomst van een Europese dictatuur betekent dit echter, gelukkig, niet.

Marcel van Hamersveld en Pepijn Corduwener verwoorden twee standpunten die haaks op elkaar staan. Het gaat er primair om de systemen minder complex, dus minder bureaucratisch en juist transparanter te maken.

Door Nout Wellink c.s. wordt van de hindsigt-bias (ik-wist-het-aldoor-al-afwijking) gesproken (Roel Janssen boek Wellink aan het woord, recensie in de Volkskrant 9 juli 2011). Men spreekt ervan wanneer mensen met de kennis van nu een voorval uit het verleden achteraf voorspelbaar en evident vinden.

Nout Wellink: ‘We dachten allemaal in hetzelfde stramien en handelden daarom procyclisch. Hier raak je aan een diepe karakteristiek van de mens. Kuddegedrag zit in de menselijke natuur.’

Het geheime stabilisatiefonds achter de Federal Reserve.
Het Amerikaanse Exchange Stabilization Fund (ESF) probeert zoveel mogelijk op de achtergrond te blijven en er is dan ook zeer weinig over bekend.
Ontdek hoe dit Stabilisatiefonds vrijwel alle financiële instellingen aanstuurt, zoals de Wereldbank, de Federal Reserve, het IMF, maar ook bijvoorbeeld de CIA en haar goudvoorraad voornamelijk investeert in de zogeheten black budget operations en propaganda.
Officieel gezien is het Exchange Stabilization Fund een reservefonds van het Amerikaanse ministerie van Financiën. Het ESF stelt de Amerikaanse regering in staat om wisselkoersen te beïnvloeden zonder de binnenlandse geldvoorraad te veranderen.
In oktober 2009 beschikte het ESF over een vermogen van $105 miljard, waaronder $58,1 miljard aan zogenoemde Special Drawing Rights (SDR), een onvoorwaardelijke kredietmogelijkheid bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Europese denktank: VS manipuleert Eurocrisis om eigen crash te verbloemen
Grote banken slachtoffers van invoering Eurobligaties
In 2011 wacht Europa nog wel de voortgaande strijd tegen de (hoofdzakelijk Amerikaanse) financiële speculanten, die door te speculeren met de exorbitante rente op de Griekse, Ierse (... etc.) schuldenlast enorme winsten maken. Om Europa daar tegen te beschermen wordt het Europese Financiële Stabilisatie Fonds (EFSF) opgericht, een permanent Europees financieel noodfonds. Ook het recente overleg over de mogelijke invoering van -nog zeer omstreden- 'Eurobligations' (euro-obligaties of E-obligaties) valt binnen dit kader. Hierdoor zullen de speculanten zich volgend jaar gaan realiseren dat de solidariteit in Euroland zich niet tot hen uitstrekt, vooral niet als de pijlen straks ook op Spanje, Italië of België gericht worden.

Ilya Prigogine heeft het probleem al gesignaleerd waar bestuurders mee te maken krijgen:
'Het belangrijkste is dat we de strikte scheiding tussen twee culturen kunnen overstijgen. De geschiedenis van de westerse filosofie is een ongelukkige geschiedenis die alleen maar tot dualisme of monisme heeft geleid. In navolging van Spinoza zei Einstein ooit tegen De Gaulle dat we marionetten zijn zonder dit zelf te beseffen. Dat is wel een heel raar beeld. Het past perfect bij de eeuwenoude retoriek die wil dat de menselijke geschiedenis contingent en de natuurlijke gedetermineerd is. Hoe kan dit gecombineerd worden? Wij handelen in de natuur. Als wij contingent zijn, is de natuur het dus ook, want wij zijn een deel van de natuur.'

Maar eerder heeft Hans Christian Andersen het thema al in zijn het sprookje De nieuwe kleren van de keizer vertolkt.
"Maar hij heeft niets aan!" zei een klein kind.
"Ach heer, de waarheid moet je uit een kindermond horen," zei de vader en de één fluisterde tegen de ander wat het kind zei.
"Hij heeft niets aan," zegt een klein kind, "hij heeft niets aan!"
"Maar hij heeft helemaal niets aan," riep tenslotte het hele volk. En de keizer kromp inéén, want hij vond dat ze gelijk hadden, maar hij dacht: "Ik moet het maar tot het eind volhouden." En de kamerheren liepen de sleep te dragen die er helemaal niet was.

Interview: Historicus Simon Schama prijst solidariteitsbesef van banken in Republiek der Nederlanden
'17de-eeuws Holland, zo moet het' (Robert Giebels Volkskrant 2 juli 2011)
Schama trekt een voor Nederlanders aantrekkelijke conclusie over de financiële crisis: 'Als de wereld het Nederland van de Gouden Eeuw als voorbeeld had gehad, waren we nu beter af geweest.'
Dus we leren het nooit?
'De geschiedenis herhaalt zich, maar nooit exact hetzelfde. Geschiedenis is in contact komen met mensen die al lang dood zijn. Bijvoorbeeld 17de-eeuwse Hollanders. Die tonen dat het wel degelijk mogelijk is om tegelijk welvarend én menselijk én sociaal genereus te zijn.'
Wat zouden de bankiers van nu zich daarvan aan moeten trekken?
'Zij zeggen nu, na de crisis, dat wij burgers het niet allebei kunnen hebben: óf de bank loopt geen enkel risico, óf de bank leent geld uit. De banken willen dat we kiezen. Maar het voorbeeld van Nederland in de Gouden Eeuw laat zien dat de banken onzin uitkramen. Ik heb het ook net tegen die bankiers gezegd: geschiedenis moet geen entertainment zijn, het moet irriteren en je wakker houden.'

Links en rechts staan in de politieke besluitvorming als gelijkwaardig tegenover elkaar. Voor het introduceren van de marktwerking door de overheid hielden de socialistische krachten (these) en rechtse, liberale krachten (antithese) elkaar aardig in evenwicht. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten en de hypothese van de great moderation ('grote matiging') de ernst van de kredietcrisis hebben versterkt. De klassieke controverse tussen John Maynard Keynes en Milton Friedman moet daardoor in een ander perspectief worden geplaatst. Door de introductie van de marktwerking heeft het corrigerende mechanisme van het keynesianisme sterk aan kracht ingeboet. Of met andere woorden nu de wal het schip heeft gekeerd zal het herstel middels het keynesianisme moeizamer verlopen.

Een klassieke tegenstelling is dat de liberalen vinden dat de overheid het probleem is en de markt de oplossing en de socialisten vice versa. Door de kredietcrisis is deze controverse opnieuw aangezwendeld. Of zoals de discussie over dit thema tussen Jan Peter Balkenende en Wouter Bos laat zien ligt de oorzaak van de graaicultuur voor de een bij de menselijke hebzucht en voor de ander dat de financiële systemen niet deugen. De een denkt vanuit de markt, het individu, de ander vanuit de overheid het collectief. De waarheid ligt ongetwijfeld ergens in het midden.

Balkenende gaat ‘liever niet in’ op oorzaken van verkiezingsnederlaag (Volkskrant 29 december 2010)
De vraag waarom hij niet de regie nam op spannende momenten, wordt niet gesteld. Oud-bewindslieden van de partijen met wie het CDA regeerde, wijzen vaak op dit manco. Het lag aan de anderen: de LPF, D66 en de PvdA. Balkenende geeft nog een fijn inkijkje hoe het regeren met VVD en PvdA ging. Bij de VVD was een deal een deal. Kijk, als je nu eens wist hoe vaak bewindslieden langs de PvdA-fractie moesten. Dan moest Donner met mevrouw Hamer praten, dan moest Klink weer langs. Dat maakt het leven wel lastiger.

Arie Elshout Systeemcrisis
Wanneer een oplossing voor een crisis onvindbaar lijkt, dan vinden Europese regeringsleiders toch altijd wel een uitweg. Of deze ervaringsregel uit de Europese politiek opnieuw opgaat, wordt vandaag duidelijk wanneer de financiële markten opengaan.

Economie is een sociale wetenschap (Nederland) of een gedragswetenschap (Vlaanderen) die zich bezighoudt met de voortbrenging en verdeling van schaarse goederen en diensten.
De kredietcrisis leert dat de modellen van het CPB geen rekening houden dat een mens meer is dan een koel en calculerend wezen, maar zich vooral door emoties en angsten laat leiden.

Sander Boon: Oud-premier Wim Kok stelde een aantal jaren geleden dat we met z’n allen dansen op een vulkaan. Vooral de laatste tijd krijgt hij opvallend veel bijval. Paul Volcker, oud centrale bankpresident en voorganger van Alan Greenspan, waarschuwde bijvoorbeeld dat onder de schijnbare rust aan de oppervlakte van de economie er gevaarlijker omstandigheden liggen dan hij ooit had meegemaakt. Onze grote welvaart maskeert dat de economische en financiële instabiliteit in de wereld de laatste jaren sterk is toegenomen.

De moraal van het verhaal is dat ethiek zowel de oorzaak van het probleem als de oplossing ervan laat zien. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal, de regulerende principes buiten het verkoopverhaal worden gehouden, het gedrag wordt amoreel.
Zowel de programma's van CDA als van PvdA zijn de afgelopen decennia naar rechts opgeschoven. Het neoliberalisme is geen panacee om mismanagement, bestuurlijk wanbeheer te verkleinen. Falende managers worden op vette vertrekbonussen getracteerd. Het heeft de bestuurlijke chaos alleen maar vergroot. Het gaat er om van onze motieven een helder beeld te krijgen, het zelfbedrog, het egoïsme dat er aan ten grondslag kan liggen te ontmaskeren. Wanneer je als land de home market niet op orde hebt mag je niet verwachten dat je als gidsland op de wereldmarkt meer succes zal hebben. Biologen hebben zeker gelijk wanneer ze culturen vergelijken met plantaardige organismen, die opbloeien, rijpen, verwelken en tenslotte afsterven. De fase waarin Nederland zich bevindt begint al duidelijk minder fris te ruiken.

Weg bij de bonuscultuur van banken (interview Pieter Klok, Xander van Uffelen Volkskrant 4 januari 2010):
Kilian Wawoe is ervan overtuigd dat je bonussen moet verbieden. Wawoe constateerde na onderzoek dat de bonussen vaak onjuiste prikkels geven. Het idee is dat bonussen medewerkers aanzetten tot steeds betere prestaties, maar in de praktijk wordt vaak het omgekeerde bereikt.
Een door bonussen opgejaagde handelaar maakt wellicht op korte termijn meer winst, maar gaat op lange termijn veel meer risico’s aan.
Het ministerie van Financiën heeft de wens uit de sector om zichzelf te reguleren te snel overgenomen.
Hij wil met zijn bevindingen buiten de bank proberen een nieuw beloningsmodel te ontwikkelen.
Mensen zijn nu eenmaal niet gemaakt voor zelfkritiek, bankiers ook niet.
Zijn kritiek is vooral gericht op de commissie-Maas en op de onmacht om de banken een cultuuromslag te laten maken.

In een gezond bedrijf wordt het management dat verantwoordelijk is voor het ontstaan van problemen ontslagen. De schaduwzijde van de bonussencultuur zorgt er voor dat men elkaar gaat indekken. De egospelletjes optimaal meespeelt. Zaken worden onder de pet gehouden. De bonussencultuur of met andere woorden de doofpotcultuur berust op het sentiment “Voor wat hoort wat” (do-ut-des). Wanneer het marktmechanisme niet tijdig corrigeert kan een in wezen gezond bedrijf in een zwak bedrijf veranderen.

De vertrouwens vraag is gesteld (Paul Scheffer Volkskrant 3 april 2010):
De bekende socioloog Manuel Castells beschrijft het conflict dat de democratie zwaar onder druk zet: 'Tegenover elkaar staan een kosmopolitische elite, die in dagelijkse verbinding staat met de gehele wereld, en een tribalisme van lokale gemeenschappen die zich terugtrekken in hun eigen ruimte als een laatste verweer tegen de macrokrachten die buiten hun greep hun leven bepalen.'

Tussen de verkoper en de koper, de aanbodzijde en de vraagzijde zit voor beide partijen de stem van het geweten. Uiteindelijk zijn we het allemaal zelf, die de chaos creëren. Welke leraar laten we prevaleren?

Uit het advies ‘Nu niet morrelen aan de renteaftrek’ (Volkskrant 26 maart 2010), het dilemma waar de Nederlandsche Bank mee worstelt, blijkt dat het voor de politiek niet langer mogelijk is de ‘Kool en de Geit’ te sparen.

De crux van het rapport ‘E i V’ zit in de relatie tussen essentie (wezen) en existentie (bestaan), tussen het zondebokmechanisme en het marktmechanisme of met andere woorden tussen heer en slaaf (politicals en professionals) respectievelijk tussen verkoper en koper. De waarheid over het zondebokmechanisme leert ons om te kijken vanuit het standpunt van de vervolgden in plaats van dat van de vervolgers.

Jan Marijnissen In gesprek met Marcel van Dam
Idealiseer je het verleden niet te veel?
‘Nee, zeker niet. Maar ik wil terug naar de empathie die elk mens aangeboren is. We hebben in onze hersenen spiegelneuronen die ervoor zorgen dat als jij begint te lachen ik dat ongemerkt ook ga doen. De mensen waarover ik het heb, zien we niet meer, en daarom is ook de empathie verdwenen. Het gaat mij dus niet om ‘vroeger was het beter’, ik wil dat we die empathie weer een kans geven, op een hedendaagse manier.
De politiek is onder invloed van het neoliberalisme en de commercialisering overgestapt van een aanbodsysteem naar een vraaggestuurd systeem. Daarmee is ook het opvoedend karakter en het gezag van de politiek verdwenen. Er zijn geen politici meer die de mensen durven uit te leggen hoe het zit. Het is nu teveel ‘u vraagt, wij draaien’.

Aan elke crisis liggen tegenstellingen, zoals bijvoorbeeld tussen 'Politicals en Professionals', ten grondslag. Door de nauwe 'verstrengeling' tussen de 'eerste, tweede en derde macht' en de 'vierde, vijfde en zesde macht' verloopt de weg naar verbetering nu relatief langzaam omdat de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer. Het zelfreinigend vermogen is verloren gegaan. De brokkenpiloten die de poblemen hebben gecreëerd moeten zich nu als een ware Baron von Munchhausen aan hun eigen haren uit het moeras trekken. Met de door de overheid geïntroduceerde marktwerking dreigt de cash cow Nederland volledig te worden uitgemolken.

Een probleem kun je alleen effectief oplossen door oorzaak en gevolg duidelijk met elkaar te verbinden en niet door wat in de politiek vaak gebeurt de kool en de geit te sparen. Topbestuurders vinden dat kritiek op hun functioneren het vertrouwen in het systeem negatief beïnvloedt. De kredietcrisis leert dat de bomen niet tot in de hemel groeien. Er is een schijnwelvaart gecreëerd, die laat zien dat we te lang boven onze stand hebben geleefd. Door krediet in het systeem te pompen is een implosie door de overheid afgewend. De crisis kan alleen worden opgelost door weer meer waarde aan het systeem toe te voegen. Is het niet juist zo dat de te lang volgehouden struisvogelpolitiek de problemen extra heeft versterkt?

Het korte termijn denken prevaleert bij politici en bedrijven. Bij marktdenken gaat het niet om collectieve, maar om deeloplossingen. Het op de korte termijn gefixeerde marktdenken bevordert de graaicultuur. Het wordt tijd om het dilemma markt versus moraal te doorbreken. Er is niets nieuws onder de zon. Door alle eeuwen heeft de ontkenning van de waarheid tot lijden en dood geleid. Het zijn in hoofdzaak de onschuldigen die van menselijk falen de prijs betalen. Zaken lopen mis wanneer in de politiek de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden. Of met andere woorden daar waar het meeste behoefte aan is wordt in de struisvogelpolitiek het minste aandacht aan besteed.

Econoom Jan Pen (Volkskrant 24 december 2009): ‘Mijn opinie is minder stellig. Ik formuleer het allemaal niet zo hard meer. Ik heb wel een harde stem als het moet.’
Hij schraapt zijn keel en declameert de eerste twee strofen van Die grenadiere van Heinrich Heine.
‘Dan blijkt het grote verschil: de een wil naar zijn vrouw en zijn kind, de ander niet. Die wil soldaat blijven.'
‘Het is het meest pacifistische gedicht dat ik ken.’
Tiesse (zijn zoon): ‘Maar die ene wil blijven vechten voor de keizer.’
Jan: ‘Ja, ja, ja, het gaat om het verschil tussen die twee.’ Er valt een stilte. Niet voor het eerst, maar deze duurt langer.
Uiteindelijk zegt Jan: ‘ik herken er een ideaal in. Het ideaal van het pacifisme. Nou, hup, het is mooi geweest.’

De kredietcrisis markeert een breuk in het traditionele marktdenken van Adam Smith.

Waarom de kredietcrisis nooit meer opgelost wordt
Totale instorting financieel systeem ondanks reddingsplannen onvermijdelijk Krediet=Schuld.
De kredietcrisis is dus een schuldencrisis. Maar die is niet uitsluitend ontstaan doordat de banken leningen hebben verstrekt aan onvermogende hypotheekgevers met inzakkende huizen als onderpand, zoals de media ons willen doen geloven.
De kiem van de huidige crisis werd gelegd in 1999, toen onder de regering Clinton de sinds de beurscrash van 1929 bestaande strikte scheiding tussen commerciële banken en investeringsbanken werd opgeheven.
Juist deze vorm uiterst speculatieve derivatenhandel die tot dan toe illegaal was, nam sinds die tijd een enorme vlucht. Combinaties van leningen, schulden en hypotheken werden als effecten'pakketten' verhandelbaar gemaakt en aan beleggers verkocht. Hierdoor kon men het eigen financiële risico verminderen.

Geert Mak (Volkskrant 20 november 2004): ‘Omdat de mentaliteit van topmanagers en topbestuurders langzaam maar zeker die van de hele samenleving wordt.’ Door zijn positie zet de manager de toon, stelt Mak. Hij bepaalt de richting die de samenleving opgaat. ‘En dat is nu totaal de verkeerde kant uit.’ Mentaliteit is volgens Mak allesbepalend.
‘Kijk naar de topambtenaren op het ministerie van Onderwijs. Daar is geen enkel besef meer van good-taxpayers’ money. Het is als in de nadagen van de Gouden Eeuw: de staatskas is een ruif waar je uit eet. Wie kan, die graait.’
Dat betekent dat in de mores van deze beroepsgroep het algemeen belang ondergeschikt is aan het particuliere. Al individualiserend, emanciperend, calculerend en concurerend, is de sociale verantwoordelijkheid afgeschaft. Dat wat nuttig is, mag best oneerlijk zijn. Uiteindelijk ondermijnt dat een samenleving. Sociale ethiek is niet veilig te stellen met een wettekst of instituut, verantwoordelijkheid moet worden aangeleerd, overgedragen.
Pieter Tordoir onderschrijft Maks vergelijking met het verval in de 18de eeuw, en hij verwijst naar de Amerikaanse econoom Mancur Olson. In The Rise and Decline of Nations beschrijft die hoe een succesvolle natie haast wetmatig zijn aandacht richt op behoud van het verworvene, totdat de stabiliteit blijkt te zijn omgeslagen in rigiditeit en neergang onvermijdelijk is.
Op dat omslagpunt in de cyclus van welvaart en achteruitgang, verandert volgens Tordoir ook de moraal: die gaat richting decadentie. Zelfzucht en gemakzucht zetten de neergang in. Als de mentaliteit aan de top inderdaad tekenend is voor een onvermijdelijke cyclische ontwikkeling, dan zou de stagnatie van de economie meer zijn dan een conjunctureel dipje. In het gunstigste geval maken economie en samenleving een pas op de plaats en sturen ze zichzelf bij. Het ongunstige scenario voert verder.
Er is een slecht voorteken: een korte termijn-perspectief in combinatie met een roofzuchtige elite die zich tegoed doet aan de staatskas, zijn twee kenmerken die in het geheel niet horen bij een hoogontwikkelde samenleving. Dat zijn patronen die typerend zijn voor ontwikkelingslanden Geert Mak: ‘Ik snap eigenlijk niet waarom er nog geen opstand is uitgebroken. Tegen die managerskaste groeit een enorme haat.’

De huidige obsessie met concurrentiekracht is een doodlopende weg en de discussie over alternatieven voor “Lissabon” is daarom van cruciaal belang. Hoe zou de EU i.p.v. de neerwaartse spiraal van beleidsconcurrentie alleen maar te versterken bij kunnen dragen aan een opwaartse spiraal richting mondiale duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid? Dat lijkt mij een inspirerende uitdaging voor de workshops vandaag.

John Kenneth Galbraith: Niet de markt (die heb je in elk economisch systeem) maar de corporaties, de grote bedrijfsconglomeraten, vormen de kern van het hedendaagse kapitalistische systeem en daarbinnen zijn het niet langer ondernemers of aandeelhouders die de dienst uit maken maar managers die gemakkelijker risico nemen. Dat vrije bedrijfsleven heeft de cultuur van een bureaucratie gekregen. Overheidsbureaucraten en bedrijfsbureaucraten wisselen van plek, van ministerspost naar bedrijfsleven en vice versa, één grote incestueuze club.
Galbright’s sociale ideeën waren binnen de economische wetenschap passé. Het kapitalisme heeft gezegevierd over het communisme; de mondialisering betekent dat iedereen op aarde weldra onder het kapitalisme zal leven. Een van de kritische economen die het stokje van Galbraith hebben overgenomen is Joseph Stiglitz. Vanaf de jaren negentig ontmaskert deze oud-Wereldbankeconoom de illusies van de neoliberale economen, die hij de ‘marktfundamentalisten’ noemt. Het goede nieuws volgens Stiglitz is dat ‘iedereen in de wereld nu zal beamen dat het marktfundamentalisme ten einde is’. Want: ‘nu zien we de meest marktgerichte instelling in de meest marktgerichte economie naar de overheid hollen voor hulp.’ De succesvolle Aziatische landen zullen blij zijn dat ze een sterke overheidsinvloed hebben gehouden, meent Stiglitz.

'Val aan, overheid, val aan!' (Interview met Joseph Stiglitz Volkskrant 6 februari 2010).
U hebt de kredietcrisis een morele crisis genoemd. Waarom?
Het uitbuiten van mensen aan de onderkant, door een sector die een sleutelrol vervult in de sociaal-economie heb ik ervaren als exemplarisch voor de morele kloof tussen dit soort ondernemingen en de Amerikaanse bevolking.
Wat mij voor ogen staat, is het herstel van evenwicht tussen markt, staat en burgermaatschappij. Die verhouding ligt nu zwaar uit het lood. We betalen er een hoge prijs voor.
Dat belooft een vreselijk gevecht.
Het wordt een politieke strijd die onvermijdelijk is. Er komt een gevecht op twee niveaus. De bevoorrechte groepen zullen hun positie met hand en tand verdedigen. Belangrijker is de ideologische strijd. Die gaat inderdaad over de vraag of we echt vinden dat de beste regering die regering is die het minste regeert.

Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Het regelmechanisme (regelkring, levenscyclus) van het kernkwadrant kan ook worden gebruikt om het marktmechanisme tot uitdrukking te brengen.

Het kapitalistische marktmodel zorgt voor materiële welvaart op de korte termijn, daarentegen zijn het de collectieve voorzieningen van de overheid die met name voor het immateriële welzijn van de burger op langere termijn een rol spelen. De welvaart is zeker toegenomen, maar het gevoelen van maatschappelijk welzijn is in dezelfde mate afgenomen.

Een belangrijk artikel van Amartya Sen is Rational Fools, a critique of the behavioral foundations of economic theory. Hierin beschrijft hij een kritiek op de rationele keuzetheorie. Individuen handelen niet alleen op basis van rationele keuze, maar ook op basis van moraliteit.

Wat laten we regeren, gaan we uit van het 'en-en'/'of-of'-denken?
Welzijn en welvaart zijn bipolaire, complementaire eigenschappen op de kwalitatieve as. Eenzijdige aandacht voor welvaart, leidt tot ongebreideld materialisme, consumentisme (ongebreidelde behoeftebevrediging, overconsumptie) en de daarmee samenhangende milieuvraagstukken (materiële werkelijkheid). De optimale situatie ontstaat wanneer aan welvaart en welzijn in gelijke mate aandacht wordt besteed. Volmaaktheid is tussen aanhalingstekens geplaatst daar het een utopie, een illusie betreft. Het ultieme is voor mensen niet blijvend weggelegd (Bonhoeffer).

In de geglobaliseerde politieke werkelijkheid blijft een ‘vijand’, het normen en waarden mechanisme, op de loer liggen. Op de vrije markt regeren vraag en aanbod, koper en verkoper. Wanneer er knollen voor citroenen worden verkocht, het vertrouwen wordt beschaamd spreken we van slachtoffer en dader. Het gaat volledig mis, er ontstaat een breuk wanneer extremen van het kapitalisme gaan overheersen, de moraal buiten het verkoopverhaal wordt gehouden, het gedrag wordt amoreel. De beide uiterste kwantum en exuberatie liggen op de kwantitatieve as. De synthese ligt in het centrum, op het snijpunt van de kwalitatieve en kwantitatieve as.

Een omslagpunt wordt bereikt wanneer het verdienen van geld als enig motief overblijft. Het loopt uiteindelijk helemaal mis wanneer er gebakken lucht wordt verkocht. De handelsgeest wordt dan echt amoreel.

Om te zorgen voor een goede kwaliteit/prijs-verhouding van geleverde producten en diensten had de overheid van oorsprong een duidelijke invloed op terreinen als volksgezondheid, transport, energievoorziening en onderwijs. Door wetgeving en regulering zorgde de overheid aanvankelijk voor een goede balans tussen vraag- en aanbodzijde. Een terugtredende overheid en de privatiseringen, met een alles moet anders op het marktdenken gebaseerd geloof (ziektekosten, gemeentefusies, kiesstelsel, onderwijshervormingen) heeft tot gevolg dat de balans verstoord raakt. Aan de kant van de aanbodzijde opereren in toenemende mate dominante marktpartijen (verzekeringsmaatschappijen, bankwereld, energieleveranciers, uitgeverijen van schoolboeken). De Nederlandse politiek is in de ban van het Angelsaksische, business driven wereldmodel.

Mensen obsessief stimuleren door alleen een worst voor te houden leidt uiteindelijk tot een grote eenheidsworst. Het is nog niet zo lang geleden dat nonnen alleen voor hun zielenheil in de gezondheidszorg werkten. Klanten die zich geen dure aanvullende verzekeringen kunnen veroorloven dreigen op termijn juist overgeleverd te worden aan een communistische zorgwinkel die uiteindelijk alleen eenheidsworst in de aanbieding heeft.

De kredietcrisis is mede een gevolg doordat de afgelopen decennia het publieke en het private domein volledig met elkaar verweven zijn geraakt. Om welvaart te creëren werkt de onzichtbare hand van Adam Smith in het private domein goed, echter voor het creëren van welzijn in het publieke domein slecht. De grote verwarring ontstaat wanneer onder het etiket van het algemeen publieke belang zaken worden verkocht die op het private eigenbelang betrekking hebben. Het publieke domein werd zo aan het private domein verkwanseld. De wolf in schaapskleren bestaat nog steeds. Er blijven handige kooplieden die knollen voor citroenen verkopen. Het gegoochel met financiële constructies mist elk houvast met de reële wereld. In de financiële sector is naar voren gekomen dat de managers de deugdelijkheid van hun producten zelf niet meer begrepen. Incompetentie wordt dan beloond. Eigenbelang versus algemeen belang zal altijd een dilemma blijven. Duidelijk is naar voren gekomen dat de fixatie op kortetermijnwinst ten koste gaat van continuïteit op langere termijn. Aan het publieke domein en met name aan het welzijn (Goede, Ware en Schone) dient weer een sleutelrol te worden toegekend.

De door de overheid heilig verklaarde markteconomie, de vermarkting van openbare diensten met het rampzalige onderwijsbeleid van de afgelopen decennia tot gevolg is een groter probleem dan de enkele fundamentalisten. De Bijlmerramp laat zien, hoe knap we ons zelf ook vinden, dat risico's niet geheel zijn uit te sluiten.

Leven we naar de geest van de wet of zoeken we de mazen van de wet op, zodat we de wet aan onze laars kunnen lappen? Huub Willems, voorzitter van de Ondernemingskamer zegt in een interview (Volkskrant 23 juni 2009): ‘Nee als je het dichttimmert met regels, ontneem je bestuurders hun moreel besef. Je moet ze meer aanspreken op fatsoenlijk gedrag, op hun verantwoordelijkheid.’

Volgens een schatting van de FNV uit 2005 overlijden in Nederland ieder jaar 2500 mensen door ongelukken op de werkvloer of aan werk gerelateerde aandoeningen.

Slechts langzaam dringt het tot politici door dat om orde te scheppen in het economische verkeer, het prijsmechanisme, de onzichtbare hand van Adam Smith in het publieke domein niet goed werkt. Is dit echter geen open deur, het vrij internationaal handelsverkeer versus centraal geleide economieën, individuele sturing versus centrale sturing? Dat de elite er beter van wordt wil nog niet zeggen dat het goed is voor het volk. Wat het individu voor zichzelf aantrekkelijk vindt behoeft nog niet goed te zijn voor het collectief.
Uiteindelijk draait het om energiemanagement, dus om de vraag hoe gebruiken we onze energie? Het is mogelijk om orde te scheppen in de chaos.
De kern van het probleem heeft een sociaal-psychologische dimensie en heeft met ons ego te maken.

De afgelopen decennia heeft bij productontwikkeling het accent gelegen op het optimaliseren van waarden en functies (Waarde-analyse). Er komt een omslagpunt in de trend om de levenscyclus van producten steeds korter te maken. De komende decennia zal de aandacht meer en meer naar duurzaamheid (Cradle to Cradle) verschuiven.

Het drie dichotomieën-model van de marketing is een door Shelby D. Hunt geïntroduceerd classificatiesysteem van de marketing[1].

Samenvatting

In het rapport ‘E i V’ draait het primair om de drie krachten, die in het boek Also sprach Zarathustra tot uitdrukking worden gebracht. Ressentiment is een oorspronkelijk uit het Frans afkomstige term die gebruikt wordt in de psychologie en filosofie. In de filosofie werd de term geïntroduceerd door de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche (1844-1900). In de reactie van de filosoof Max Scheler (1874-1928) op het werk van Nietzsche speelt de notie van ressentiment een centrale rol.

Aan elke crisis liggen tegenstellingen, zoals bijvoorbeeld tussen 'Politicals & Professionals', ten grondslag. De weg naar verbetering verloopt nu relatief langzaam omdat de brokkenpiloten elkaar de hand boven het hoofd houden en geen contact meer hebben met de werkvloer. De brokkenpiloten die de problemen hebben gecreëerd moeten zich nu als een ware Baron von Munchhausen aan hun eigen haren uit het moeras trekken. Door de deregulering, het privatiseren van het onderwijs, de wooncorporaties en de zorg heeft de overheid het stuur uit handen gegeven en dreigt de cash cow Nederland volledig te worden uitgemolken. Het zelfreinigend vermogen van de democratie gaat daardoor verloren.

De geschiedenis leert dat de verbeeldingskracht (ideatie), de complexiteit van de menselijke geest zich niet zo gemakkelijk laat beheersen. Door socialisten werd er vroeger op gewezen dat de directeur het volk arm en de pastoor ze dom hield. Nu is er ondanks de welvaart zelfs een grotere tweedeling tussen arm en rijk ontstaan. Het impliceert dat we, mede als gevolg van het uitbesteden van de moraal aan de markt, de lat lager hebben gelegd. De kredietcrisis laat zien dat de bestuurders te veel met het bemachtigen van bonussen in de weer zijn geweest en dat ze daardoor onvoldoende tijd hebben overgehouden om echt op het winkeltje te passen. Nu zorgen het onderwijs en de teloorgang van de media (Volkskrant 13 december 2008) er voor om de domheid van het volk te bevorderen en de toezichthouders, die zich met gebakken lucht bezig houden voor het eerste. Door een gebrek aan een consistent en gedeeld waardepatroon is de afstand tussen ideaal (Goede, Ware en Schone) en gesignaleerde werkelijkheid duidelijk toegenomen. De symptomen van ressentiment in de maatschappij zeggen iets over het psychosociale klimaat van deze tijd. Draait het niet juist om de discipline moraliteit? De dubbele moraal maakt het lastig om de veelheid van culturen met universele waarden te verbinden. Waarom laten we het gebeuren dat de schijnwereld in het multiculturele Nederland toeneemt?

J.Krishnamurti: "De maatschappij is niet anders dan jij - jij bent de maatschappij. De maatschappelijke structuur is de structuur van jouzelf. Dus als je begint jezelf te begrijpen, dan begin je de maatschappij te begrijpen waar je in leeft. Die twee zijn niet elkaars tegengestelde. Voor een religieus mens gaat het er dus om een nieuwe manier van leven te ontdekken, van in deze wereld te leven, en een transformatie teweeg te brengen in de maatschappij waarin hij leeft. Want door zichzelf te veranderen verandert hij de maatschappij" (Bombay, 10 februari 1965)

In het rapport Eenheid in Verscheidenheid worden de contouren geschetst hoe probleem en oplossing met elkaar samenhangen. De oplossing van het ééndimensionale marktdenken ‘u vraagt, wij draaien’ heeft een psychologische (inhoudsopgave Deel IV), een sociologische (Deel V) en een filosofische (Deel VI en VII) dimensie. De pragmatische korte termijn politicus geeft net als Pontius Pilatus toe aan de wensen van het volk en 'wast zijn handen in onschuld'.

De huidige wetenschap gaat uit van een mensbeeld dat op reductionisme en materialisme is gebaseerd. Door deze eenzijdige benadering worden de problemen eerder groter dan kleiner. Een completer zicht op de werkelijkheid ontstaat door een holistische visie en een spirituele dimensie aan het plaatje toe te voegen.

In essentie behandelt het rapport ‘E i V’ het mechanisme ‘en-en’/‘of-of’ (‘God en Darwin’/’God of Darwin’, ’Eenheid’/‘Gebroken symmetrie’, 'Emergentie'/'Decompositie' ('Emergence'/'Quantum decoherence'), ‘Monade’/’Duade’), de twee kanten van een medaille. Het is de ziel (psyche) die de twee kanten van een medaille met elkaar verbindt. Voor 'God en Darwin' kan ook gelezen worden 'Geloof en Rede'. Zowel Mozes Maimonides (1135 – 1204) als Raymond Lull (1232 – 1315) zijn wetenschappers, die zich al intensief hebben toegelegd op het schijnbaar onoplosbare conflict tussen geloof en wetenschappelijke kennis. Mozes Maimonides (BRES nr. 268 juni/juli 2011) in zijn boek Gids der verdoolden en Raymond Lull in zijn hoofdwerk Ars Generale Ultima.

De hamvraag blijft wat is de oerbron van deze beweging of trilling? Het gaat wel degelijk om de ‘muziek der sferen’, de in de levende natuur aanwezige informatieoverdracht ('verstrengeling', 'in-formatie', psi-vermogens). In de materiële werkelijkheid lijkt alles non-lokaal – buiten ruimte en tijd – samen te hangen en elkaar wederkerig te 'in-formeren'. De getallen van Pythagoras beelden een harmonische relatie, een specifieke categorie van betrekkingen uit waarbij het geheel meer is dan de som van de delen. Goddelijke ordening op basis van het fenomeen 'Emergentie (definities van emergentie) en Decompositie'. Pythagoras geloofde in zielsverhuizing (reïncarnatie), hij was een cyberneticus (neurofeedback).

Uitgangspunt is dat de drie eigenschappen van fractals - iteratie (Recursie), zelfgelijkvormigheid (Wederkerigheid) en gebroken dimensie ('Hemel en Aarde', 'Macrokosmos en Microkosmos') – met de 1e, 2e en 3e grondstelling (1e, 2e en 3e wijsheidssleutel, 1e, 2e en 3e Logos) van de theosofie correleren.

Om de verbindende patronen (merkwaardige lus) van de Kosmos te verklaren past Ken Wilber de filosofie van Arthur Koestler toe. Arthur Koestler bedacht de term ‘holon’ voor een entiteit die een geheel is en tegelijkertijd een deel van een ander geheel ('Monade + Duade').

Het boek Een scheurtje in de rand van de schepping van Marcelo Gleiser heeft op het fenomeen ‘Monade + Duade’ betrekking, het verschijnsel dat Meta-leren mogelijk maakt.

In zijn boek WDNKW (p. 299) geeft Gerrit Teule in één tekening zelfgelijkvormigheid, de absolute - en relatieve ruimtetijd weer. Eon staat voor de absolute ruimtetijd en atoom, molecuul, cel, lichaam en aarde voor de relatieve ruimte ('Openbare ruimte'). Aan deze reeks kunnen het brein, sterrenstelsels en het universum worden toegevoegd. Het verschil tussen een absolute - en relatieve ruimtetijd is de levensduur. De absolute ruimtetijd (non-lokale ruimte) heeft een eeuwige levensduur, bij de relatieve ruimtetijd kan de levensduur zelfs vele miljarden jaren bedragen. Het universum heeft op haar beurt een langere levensduur dan een sterrenstelsel binnen het universum. Een eindig universum maakt onderdeel uit van het heelal (meta-universum). Een relatieve ruimte heeft een duidelijk beginpunt en eindpunt, alpha en omega.

De in Nederland kamerbreed ingevoerde marktwerking of met andere woorden mensen obsessief stimuleren door alleen een worst voor te houden heeft de utopie van een risicoloze maatschappij (risicobeheersing) eerder vergroot dan verkleint.

De corrigerende werking van de overheid, in de rol van 'dominee', is door de kamerbreed ingevoerde marktwerking door diezelfde overheid, in de rol van 'koopman', voor een belangrijk deel verloren gegaan. Of met andere woorden de individuele 'u vraagt, wij draaien' belangen prevaleren boven de collectieve belangen. Door essentiële voorzieningen als zorg, onderwijs en nutsbedrijven in handen te geven van de markt is een verloedering van de moraal opgetreden. Het geloof van de overheid in het zelfcorrigerende vermogen van de markt is duidelijk tanende. Herman Tjeenk Willink (jaarverslag april 2009) vindt dat in 'de democratische driehoek staat, markt en burger’ de verhoudingen uit het lood hangen. De afgelopen jaren was er te veel markt en te weinig staat en heeft de burgersamenleving te weinig tegenwicht kunnen bieden aan de dominantie van de markt. Het is aannemelijk dat de liberalisering van de financiële markten de ernst van de schuldencrisis hebben versterkt. Uit de reactie van Herman Tjeenk Willink blijkt dat de overheid zich wel met feedbackbesturing bezig houdt, maar te weinig met feedforward. Goed bestuur, een betrouwbare overheid die de belangen van haar bevolking behartigt raakt ondergesneeuwd.

Bij een eenmanszaak is er sprake van een echt ondernemersrisico. In de door de overheid gefinancierde publieke sector is er van echt ondernemersrisico voor 0,0% sprake. Bij het groter en bureaucratischer worden van door politici aangestuurde organisaties neemt ook de kans toe dat mismanagement met de mantel der liefde wordt bedekt. De vuile was wordt niet buiten gehangen. Dit geldt zowel in de private als de publieke sector. Met marktwerking wordt het probleem van groupthink onvoldoende opgelost. De marktwerking van dienen en verdienen leidt tot succes wanneer ook aan de moraal van het verhaal aandacht wordt besteed.

Een variant op het peterprincipe, het sprookje De nieuwe kleren van de keizer van Hans Christian Andersen is nog steeds actueel.

Het verschijnsel dat Jeroen Dijsselbloem in het eindrapport Commissie Parlementair Onderzoek Onderwijsvernieuwingen signaleert namelijk dat de verantwoordelijke bewindslieden een tunnelvisie (groupthink) vertoonden is niet nieuw. Een tunnelvisie komt duidelijk met een conditionering of blinde vlek, het Pontius Pilatus-syndroom overeen. Het zijn vaak de onbewuste patronen die ons leven sturen.

Bijgeloof, met name groupthink en zelfmisleiding duiden op een verkeerd gebruik van de hersenfunctie. Groupthink is een vervorming van Creativethink. Er is geen bereidheid over de eigen schaduw heen te springen, het navelstaren komt centraal te staan.

Zelfreflectie bij zakenbankiers (Volkskrant 8 mei 2010):
Een interne commissie van de van fraude verachte zakenbank Goldman Sachs gaat de handelspraktijken van de bank tegen het licht houden. De bank is al onderwerp van een strafrechtelijk onderzoek van de Amerikaaanse justitie. Volgens topman lloyd Blankfein is het onderzoek nodig, omdat er een kloof bestaat tussen hoe de bank zichzelf ziet en hoe anderen de bank zien.

Net als eerder de problematiek in het onderwijs hebben de problemen in de financiële wereld alles te maken met groupthink, de organisatiecultuur. Een tunnelvisie brengt het ééndimensionale denken tot uitdrukking. Het is gespeend van elke creativiteit.
Sander Boon schreef hierover in de Volkskrant van 29 november 2008 een aardige column ‘Terug bij af: de geldpers draait weer. Te veel toezichthouders houden zich met gebakken lucht bezig. Het is een open deur om te stellen dat het innovatieve boekhouden van de banken geen meerwaarde heeft opgeleverd. Creativethink heeft ook een keerzijde. De banken hebben jarenlang Sinterklaas gespeeld met het op het Angelsaksische populaire adagium live now pay later. De kredietcrisis is ontstaan doordat er jarenlang met het innovatieve instrument om geld uit geld te maken te veel geld in omloop is gebracht.

Waar gaan we voor? De constatering van Pierre Vinken dat de evolutie in tegengestelde richting verloopt wordt in het rapport 'E i V' echter met devolutie aangeduid. De vraag komt op of bij Pierre Vinken van een universele geest sprake is. In hoeverre zijn denken en voelen, theorie en praktijk, de beide hersenhelften bij Pierre Vinken echt in balans?
Het gaat om de reciprociteit (zie gegeneraliseerde 'reciprociteit' van Robert Putnam) tussen beide kanten van de medaille.
Paul Frentrop portretteert Pierre Vinken als een opportunistische korte termijn denker, die niet in goed rentmeesterschap gelooft.

Schumpeter houdt technische innovatie voor de enige werkelijke bron van economische groei. Succesvolle innovatie verschaft tijdelijke marktmacht, die de winsten en marktaandelen van op voorgaande technieken gevestigde bedrijven aantast. In een nooit-eindigend proces van opkomst en ondergang worden oude bedrijven vernietigd door nieuwe. Daar technische innovatie volgens Schumpeter de enige manier is waardoor de welvaart kan toenemen, ziet hij niets in maatregelen waarbij ongericht geld in de economie wordt gepompt om groei te bevorderen.

Doelstellingen 'Duurzaam Inkopen' bij gemeenten niet haalbaar "Klimaatakkoord niet meer dan een ambitie" volgens de VNG.
Het Klimaatakkoord lijkt wat betreft inkoopafspraken een lege huls. Gemeenten streven ernaar om in 2010 voor 75% duurzaam in te kopen. Maar komen anderhalf jaar voor de eindstreep nog gemiddeld 50% te kort.

Door de secularisatie en de daarmee samenhangende ontzuiling zijn de verticale bindingen tussen de maatschappelijke lagen voor een belangrijk deel verloren gegaan. Naast het thema vierde macht verdient ook het fenomeen organisatiecultuur meer wetenschappelijke aandacht.

Voor 'Winst en Verlies' geldt de spreuk van Titus Maccius Plautus (254-184 v.Chr.) dat de kost gaat voor de baat uit.
Voor een gezonde boekhouding dienen inkomsten en schulden in balans te zijn.
In hoeverre is het slim geweest het de kost gaat voor de baat uit volledig voor het Angelsaksische model live now pay later in te ruilen?

Volgens een in de systeemleer bekende regel ‘Garbage in - garbage out’, voor de secularisatie ‘Zaaien en Oogsten’, is het voor het verkrijgen van de gewenste uitvoer nodig eerst de invoer te veranderen.

De kredietcrisis wordt tegen de achtergrond van de illusiecultuur geplaatst. Relatief staat tegenover absoluut. Uiteindelijk blijft het allemaal mensenwerk.

Er is een duidelijk gebrek aan politici die een toekomstgerichte visie uitdragen en daaraan ook daadwerkelijk invulling willen geven.

Meditatie, stilte stelt ons in staat dichter bij de eigen kern te komen, te her-inneren. Het onderbewustzijn geeft op onze vragen antwoord. Het Ken uzelve is de sleutel tot ons hart.

Paus Benedictus XVI heeft dan ook gelijk om te waarschuwen voor ’de dictatuur van het relativisme’, zegt Girard in een recent interview met Global Viewpoint-redacteur Nathan Gardels. „Paradoxaal genoeg zijn wij zo etnocentrisch geworden in ons relativisme dat we het goed vinden dat anderen – maar niet wijzelf – denken dat de eigen religie superieur is. (…) Maar in al mijn werk probeer ik te laten zien dat het christendom superieur is en niet weer een andere mythologie.”

De FORUM pagina van de Volkskrant van 15 oktober 2009 gaat hoofdzakelijk over DSB. Het toont in een nutshell de situatie in Nederland. Met name de cartoon van Jos Collignon zegt meer dan duizend woorden.
Marcel van Dam geeft in zijn column DE DEPLORABELE STAAT aardig weer hoe Nederland er voor staat. Al ben ik het niet helemaal met hem eens wat hij tot slot schrijft: Dat een gemankeerde Nederlandse Ralph Nader zo’n bank de nek om kon draaien, zou ons allemaal dodelijk ongerust moeten maken.
Max Pam schrijft in zijn column: De enige die zich buiten de groep van de rivaliserende redders heeft opgesteld, is Pieter Lakeman. Vermoedelijk is hij ook de enige die consequent de waarheid heeft gesproken en binnen het Nederlandse poldermodel is het dan ook volkomen logisch dat juist hij van velen de schuld krijgt van het debacle.
Pieter Lakeman wordt nu als zondebok weggezet. Het is het bekende verhaal. Diegene die niet corrupt is wordt als schuldige aangewezen.

Het zondebokmechanisme laat zien dat Jezus een verlicht persoon was, die de egospelletjes van de elite door had.
De dubbele moraal is bij de overheid eerder regel, dan uitzondering geworden.

Het gaat er niet om de boodschapper te bestrijden, maar het onderliggende probleem. Het lijdensverhaal kan vanuit twee perspectieven worden geïnterpreteerd. De christelijke identiteit wordt door de zelfopofferende liefde van Jezus Christus bepaald. Hij wilde het nieuwe leven, zoals God dat bedoeld heeft, mogelijk maken en was bereid daarvoor zijn leven te geven. Dat is het hart van wat christenen geloven. Het andere perspectief belicht het zondebokmechanisme.

De geschiedenis leert dat personen als Socrates en Jezus Christus, die aan de kant van het volk staan, juist het slachtoffer worden van een politieke moord. Als het slecht gaat zoeken de ‘daders’ een ‘zondebok’. Om zelf buiten schot te blijven treedt het zondebokmechanisme in werking. Juist diegenen die niet corrupt zijn worden opgeofferd.

Andere leiders, die zich met hart en ziel voor de mensheid hebben ingezet, zijn Martin Luther King, Olaf Palma, Anwar Sadat en Itzhak Rabin. Het zijn ‘wereldverbeteraars’ en wellicht op hun manier ‘klokkenluiders’, die op imposante wijze de andere kant van een zaak lieten zien. Het maakt deze personen tot een natuurlijke vijand van ééndimensionale denkers en dogmatici.

Zie ook:

Boeken:

• André van der Braak Hoe men wordt, wat men is (dissertatie over Nietzsche), Damon, juni 2004
• Roel Janssen Wellink aan het woord (recensie)
• Martha Nussbaum Creating Capabilities - The Human Development Approach
• Kim Tjoa Persoonlijke bewustwording en vrije markt
• Hans Achterhuis De utopie van de vrije markt
• Ha-Joon Chang 23 dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme
• Robert Reich Superkapitalisme en de bedreiging voor onze democratie
• Peter Robertson Ontsnappen uit S-catraz (recensie)
• Marcel Metze Veranderend getij
• Kishore Mahbubani ‘The New Asian Hemisphere’ (‘Seven pillars of Western wisdom’)
• Eric Rassin Waarom ik altijd gelijk heb, Over tunnelvisie
• F. van Raalten, boek Filosofie in hoofdzinnen 2
• Gerhard Wehr, boek Carl Gustav Jung zijn leven en werk
• Anthony Stevens, boek Over Jung - leven en werk
• Ann van Sevenant, boek Het verhaal van de filosofie
• Mancur Olson The Rise and Decline of Nations: Economic Growth, Stagflation, and Social Rigidities
• Dick Ridder En het werd… Griekenland
• Pim van Lommel Eindeloos Bewustzijn – Wetenschappelijke visie op bijna-dood ervaringen
• Konrad Dietzfelbinger Mysterie scholen

Externe Links

• NIETZSCHE AND MADAME BLAVATSKY: THEIR DOCTRINES STATED AND COMPARED
• Perspectivism (Friedrich Nietzsche)
• Henk Folmer De economen weten het echt niet (Volkskrant 6 januari 2012)
• Dederick van Thiel Finaniële analfabetisme
• Moral hazard
• Economische en Monetaire Unie (Europese stabilisatiemechanismen)
• Eurocrisis
• Kredietcrisis
• Federal Housing Finance Agency
• 16 miljoen kuddedieren
• Wilbert Slooff De authenticiteit van een kuddedier
• Daniel Kahneman
• Dan Ariely
• Evelyn Prinsen Gedesoriënteerde Dertigers: authenticiteit als innerlijk kompas.
• Leven op Koers
• Licht als oerbron
• Tjeenk Willink Wat kan binden in plaats van scheiden
• Abram de Swaan over marktwerking en bankiers
• Economen in debat
• Abram de Swaan Genocide is het nieuwe onderzoeksthema van socioloog Abram de Swaan. „Het dringt zich steeds weer op. We zagen het ook deze week, met het CDA.”
• Tendens van het tarief van winst om te vallen
• Michel Serres Rede uitgesproken ter gelegenheid van de intrede van René Girard in de Académie Française
• Dr. B. Jacobs en prof. dr. J.J.M. Theeuwes Innovatie in Nederland De markt draalt en de overheid faalt
• L. Bovenberg en C.N. Teulings CPB Discussion Paper Rhineland exit
• CPB Economie en Geluk
• CPB great moderation ('grote matiging')
• Allegorie van de grot
• Huub Mous Situatie en dialectiek
• Huub Mous Allegorie van de grot
• Rechtsstaat zonder zelfkritisch en zelfreinigend vermogen
• Koenraad De Wolf Traditionele kruisweg krijgt hedendaags gelaat Mediteren over het lijden
• Het gevoel van het hart versus de regels van de ratio
• Arjo Klamer Dean, Academia Vitae
• Republikeins Genootschap Pierre Vinken mede oprichter
• Dialectiek Negatie van de negatie
• Interview met Pierre Vinken
• Toespraak van minister-president Balkenende over rentmeesterschap, duurzaamheid en milieu (06-06-2005)
• Rentmeesterschap als perspectief voor de Land – en Tuinbouw
• Peter Abelard
• Clemens van Rome
• Kees Voorhoeve DE ZONDEVAL en DE VERLOSSING Een Kabbalistische Interpretatie
• Frédéric Bastiat Stichting
• Amartya Sen Welfare economics
• Frank Geene Het Falen volgens Balkenende
• Brief Kant aan Kok over zelfverrijking door ING-top
• Basel II, het nieuwe kapitaalakkoord voor banken
• Willem Mastenbroek Banken hebben hun les geleerd
• Tobintaks Engelse versie
• Securitisatie
• Credit default swap
• Bankreferendum
• Julius Caesar en Cleopatra
• Nederlands Instituut voor Biologie
• Emmanuel Todd
• Joop Goudsblom
• Paul Cobben (Immanente kritiek)
• Humaan leukocytenantigeen
• Herbert Simon
• Michio Morishima
• John Stuart Mill
• Jeremy Bentham
• Leonardo da Vinci
• Politieke Tweets
• Arno Brouwer De politieke elite snapt niet dat je de kloof met de burgers niet oplost door elkaar de mond te snoeren
• Vermoord politicus
• Criticism of capitalism
• Willpower
• NIBC Bank
• William Beveridge
• Mundell–Fleming model
• Tournant de la rigueur
• Carlos Slim

<< vorige || volgende >>

Deze pagina werd sedert 16 dec. 2007 806 keer bekeken.